ابتدا به آن كنيم كه او طاغىتر و ياغىتر باشد .
مجمع : قتاده گفته است : يعنى از مردم هر دينى رؤساء و پيشوايان آنها را جدا ميكنيم .
« وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها » 71 طبرى : ابن عبّاس گفته است : يعنى نيكوكار و بدكار بجهنّم ميروند چنان كه در آيات ديگر هم گفته شده است : در وصف فرعون « فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ » و در آيت ديگر است « وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلى جَهَنَّمَ وِرْداً » كه در اين آيات « ورود » و « ورد » بمعنى دخول استعمال شده است . و عبد اللَّه - ابن رواحه در بيمارى مرگ ميگريست همسرش هم بپيروى او گريه كرد عبد اللَّه از او پرسيد چرا گريه ميكنى ؟ گفت : چون تو گريه كردى ، عبد اللَّه گفت : اين آيه بيادم آمد كه همه بجهنّم داخل ميشويد ، ولى نميدانم از آنجا رهائى دارم يا نه ؟ . قتاده گفته است : يعنى جهنّم گذرگاه همه كس است ، عبد اللَّه مسعود گفته است : كه مقصود از اين آيه آن پل مانند دم شمشير است كه بر روى جهنّم است و طبقه ى اوّل مانند برق از آنجا ميگذرند ، و دوّم مانند باد ، و سوّم چون اسبهاى تيز رومى گذرند ، و چهارمين مانند گاو و شتر و گوسفند چاق و چابك از روى آن مىروند ، سپس فرشتگان ميگذرند و ميگويند « اللَّهمّ سلَّم سلَّم » . عكرمه گفته است : روى سخن با كافران است يعنى همه ى شما مردم بيدين بجهنّم ميرويد ، ابن زيد گفته است :
يعنى مسلمان از جهنّم ميگذرد و كافر بدرون آن مىشود . مجاهد گفته است يعنى مسلمان به آتش تب و بيمارى در زندگى گرفتار مىشود و كافر به آتش جهنّم . سدّى از ابن مسعود نقل كرده است : يعنى همه داخل جهنّم ميشويد سپس نيكوكاران بواسطه ى حسن عمل خود از آنجا بدر ميروند . و امّ مبشّر همسر زيد بن حارثه گفت : پيغمبر در خانه ى حفصه دختر عمر بود و فرمود هيچكس از آنها كه بجنگ بدر و حديبيه بودهاند بجهنّم نميروند ، حفصه گفت : مگر در قرآن خدا نگفته است « وَإِنْ مِنْكُمْ . . . » فرمود : چنين مپندار كه در دنباله ى آن گفته شده است : « ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا » .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 75
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٧٥