آنگاه كه تنها به نماز هستى چه وقتى كه در تقلَّب و احوال مختلف نماز در ميان نماز گذاران هستى ، و از عطا و عكرمه نقل شده است : مقصود از جمله ى دوّم اين است « ساجدين » يعنى پيغمبران و خداپرستان گذشته و « تقلَّبك » يعنى احوال مختلف تو در پشت آن پدران يعنى در پشت پدران تو كه پيغمبران بودهاند خدا ترا ميديد تا از پشت پدرت بيرونت آورد . و همين معنى از امام باقر و صادق عليهما السّلام روايت شده است .
روح البيان : يعنى مىبيند وارسى تو را كه به وضع عبادت و رفتار مسلمين توجّه ميكنى .
« تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ » مجمع : يعنى بر تو شيطان نازل نميشود بلكه ملائكه و روح الأمين نازل مىشود و شيطان بر مردم دروغگوى بد كار فرود ميايد كه غيبگويان و جادوها باشند . مقاتل گفته است مقصود طليحه و مسيلمه ى كذّاب هستند كه مدّعى پيغمبرى شدند .
طبرى : مجاهد گفته است : مقصود مردم دروغگو است سعيد بن وهب گفت نزد عبد اللَّه زبير بودم كه كسى گفت : مختار گمان مىكند كه به او وحى ميرسد عبد اللَّه گفت : راست گفته است ، آنگاه اين آيه را خواند « هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ - تا آخر » كشف نوشته : فرود آيند بر هر كاهنى ، اخترگوئى ، دروغ زنى ، كژسخنى ، چون مسيلمه و طليحه .
« يُلْقُونَ السَّمْعَ » 223 : فخر ، اين جمله را چند معنى كردهاند : 1 - شياطين از عالم بالا چيزى ميشنوند و آن را در دل دوستان خود مىاندازند 2 - دروغگويان گوش بشيطان ميدهند و آنها در دل اين دروغگويان وسوسه هاى خود را القا ميكنند 3 - آنچه دروغگويان از شيطان شنيدهاند بمردم تلقين ميكنند .
« أَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ » 223 كشف : اينكه گفته شده است بيشترشان دروغگو هستند براى اين است كه چند كاهن بودند بنام سطيح و شقّ و سواد بن قارب كه ميگفتند سخن پيغمبر راست است پس براى جدا كردن اين چند نفر نگفته همه شان
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 450
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٥٠