بنى اسرائيل مقصود عبد اللَّه بن سلام است و ياران او و مقصود از آيه اين است كه كتابخوانده ها از آمدن پيغمبر خبر ميدادند و يهود از فشار و آزار اعراب بانتظار گشايش بوسيله ى اسلام بودند و دو قبيله ى اوس و خزرج كه در مدينه پيش از ديگران مسلمان شدند براى همين آگاهى كتابخوانده هاى يهود بوده است .
« وَلَوْ نَزَّلْناه عَلى بَعْضِ الأَعْجَمِينَ » 199 طبرى اگر كسى را بخواهند به غير عرب نسبت دهند ميگويند « عجمى » يعنى غير عرب و اگر بخواهند او را توصيف كنند كه عرب فصيح نيست و زبانش مانند دگر اعراب روان به عربى نيست ميگويند « أعجمي » با همزه پس مقصود از اين آيه اين است كه اگر بحيوانى كه ياراى سخن گفتن به عربى ندارد قرآن را بفرستيم و بيايد و براى اين اعراب بخواند باز هم مؤمن نميشوند . و محمّد بن ابى موسى گفت : در عرفات پهلوى عبد اللَّه بن مطيع ايستاده بودم او اين آيه را خواند و گفت : اگر قرآن به همين شتر من داده ميشد و اين حيوان براى آن اعراب ميخواند آنها مؤمن نمىشدند .
مجمع : يعنى اگر قرآن را به غير عربى نژاد يا بعرب غير فصيح كه زبانش رسا نيست ميفرستاديم اينها مؤمن نميشدند ولى به زبان عربى فصيح بر مردمى كه از قريش و افصح قبائل آنهاست و هم از شريفترين خانواده هاست فرستاديم تا بهتر بتوانند بينديشند و بپذيرند ، و از عبد اللَّه مسعود نقل است كه او بر شترى سوار بود معنى آيه را پرسيدند اشاره بشترش كرد و گفت : « بعض الاعجمين » اين گونه حيوانات هستند .
« كَذلِكَ سَلَكْناه فِي قُلُوبِ تا آخر » 200 طبرى : يعنى همچنانكه ناگزيرند اعراب كه مؤمن به قرآن نشوند اگرچه آن را بيك اعجمى بدهيم كه برايشان بخواند همچنين وارد كرديم كفر و دست برداشتن از قرآن را در دلهاى آنها .
« أفَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ » 204 كشف : مقاتل گفته است : چون اين آيت نازل شد « فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً » اعراب گفتند : تا كى ما را به عذاب ميترسانى و قيامت كه تو ميگوئى كى خواهد بود ؟ اين آيه بجوابشان آمد .
« ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ » 207 حسينى : ميمون مهران بآرزوى ديدار حسن -
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 445
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٤٥