ساختمان لأنه ى كبوتر است و « تعبثون » يعنى بازى ميكنيد .
أبو الفتوح : اين جمله چند جور معنى شده است : 1 - ابن عبّاس گفته است يعنى بر هر بلندى علامتى ميسازيد ، 2 - قتاده و مقاتل و ضحّاك گفتهاند : بهر راهى ميان دو كوه علامت ميسازيد ، و نيز از مجاهد نقل است بر هر تپه اى ميسازيد 4 - بر هر منظره اى علامتى ميسازيد ، 5 - مقاتل گفته است : چون وسيله ى راهيابى آنها ستاره بوده است و همه كس ستاره شناس نبوده است ميلها در راهها مىساختند براى رهيابى همگانى . و در كشف الأسرار علَّت اينكه در آيه توبيخ بر اين گونه ساختمانها شده است اين است كه آنها قصرهاى بلند در راههاى ميساختند براى راهيابى ولى به آن فخر ميكردند و بر ديگران خودفروشى ميكردند كه اين سرزمين فلان كس است و آن سر منزل فلان قبيله است .
مجمع : ابن عبّاس گفته است : يعنى در اين جايها ساختمانهائى ميسازيد كه براى سكناى خود نياز نداريد جز بيهوده كارى و لهو و عبث ، و مؤيّد اين معنى روايتى است از انس بن مالك از پيغمبر ( ص ) كه روزى در گذرگاه ساختمان گنبدى ديد كه مشرف اطراف بود فرمود : اين چيست ؟ ياران عرض كردند : مال مردى از انصار است ، حضرت آنجا ايستاد تا صاحب خانه آمد و سلام كرد و آن حضرت از او رو بگرداند و چون اين كار تكرار شد دانست كه پيغمبر خشمگين است ، بحاضرين شكايت كرد از خشم آن حضرت كه جهت آن نميدانم چيست و من چه كردهام ؟ آنها گفتند : اين ساختمان را ديد و از صاحب آن پرسيد و ما گفتيم مال تو است . آن مرد كه اين را شنيد رفت آنجا را با زمين برابر كرد ، پيغمبر ( ص ) روزى از آنجا گذر فرمود پرسيد : آن ساختمان چه شد ؟ عرض كردند : آن مرد از خشم شما بر او پرسيد و ما گفتيم و او نيز اينرا خراب كرد . فرمود : هر ساختمانى در قيامت بارى است بر دوش صاحب آن ، مگر آنچه براى زندگى او لازم باشد . ضحّاك و كلبىّ گفتهاند : يعنى در جاهاى بلند ساختمان ميكردند تا مسلَّط بر راهگذران و خواهندگان باشند و آنها را مسخره كنند . مجاهد و سعيد بن جبير گفتهاند يعنى لانه ى كبوتر ميسازيد براى كبوتر بازى .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 435
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣٥