بتوحيد كند و رفتار بحقّ كند كه محمّد باشد و اين معنى بهتر است ، 2 - در آينده مرا بنيكى ياد كنند ، و خدا دعاى او را مستجاب كرد كه يهود و مسيحى و مسلمان او را قبول دارند .
كشف : يعنى مقام پيغمبرى در نسل من بماند .
« وَاغْفِرْ لأَبِي - تا آخر » تبيان : مقصود اين است كه خدا او را بيامرزد بواسطه كفر و گمراهى او كه نادان و جاهل بوده است نه معاند و لجوج و سرسخت و علماء شيعه مذهب ما گفتهاند : چون پدران پيغمبران نبايد كافر باشند مقصود از كلمه ى « أبي » جدّ مادرى او است .
أبو الفتوح : يعنى بيامرز عموى مرا .
« إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّه بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » تبيان : يعنى آنكه با دل درست از گناه و تباهى باشد و چون تباهى دل موجب تباهى ديگر پاره هاى تن مىشود و هر كارى با قصد از دل انجام مىشود پس سلامتى دل كنايه است از سلامتى از كارهاى زشت و چون دل اصرار بر گناه ندارد پاره هاى تن هم سلامت و دور از گناه خواهند بود .
طبرى : يعنى روزى كه جز دل درست سودى ندارد و آن دلى است كه دو دلى و شكّ بتوحيد در آن راه نداشته باشد .
كشف نوشته : جرير بغدادى گويد : دلها سه قسم است : قلب منيب ، قلب شهيد ، و قلب سليم . قلب منيب آن است كه گفت « مَنْ خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ وَجاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ » هر بنده اى كه او ترسيد و عيب خود ديد و با مولاى خود گرويد دل وى منيب است ، و قلب شهيد آن است كه گفت : « إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَه قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ » ميگويد اين پيغام كه دادم و اين در كه گشادم يادگار او است كه دلى دارد زنده ، و گوشى گشاده ، و آن دل مرا حاضر گشته ، و قلب سليم آن است كه گفت « إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّه بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » طوبى او را كه دلى دارد سليم از شكّ شسته و با مولى پيوسته و از دنيا و خلق آسوده و از غير اورسته . و گفتهاند : دل سليم با سلامت بود هر چه به دو دهند قبول كند و به آن قانع شود . امّا دل منيب معدن درد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 423
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٢٣