دوستى دلسوز و كارگشا
102 ايكاش روزگار بازگردد كه مؤمن شويم و از اين گرفتارى آسوده باشيم
103 اين است سرنوشت مردم منحرف و بدانديش ، و البتّه اين سخنان ابراهيم راهى بود و نشانه اى براى پند و هدايت ولى بيشتر - شان مؤمن نشدند ،
104 آرى خداى تو هم عزيز و غالب است و هم رحيم و مهربان [ كه زنده شان گذارد و آسوده شان داشت ] .
سخن مفسّرين : « هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ » 72 مجمع : يعنى آيا ميشنوند دعاى شما را ، و مقصود پذيرفتن خواهش آنها است كه آيا خداهاى شما خواهش شما را ميپذيرند و دعاتان را مستجاب ميكنند يا نه ؟ .
أبو الفتوح : قتاده « يسمعون » خوانده است با ضمّ ياء و كسر ميم از مصدر اسماع يعنى آيا بتها وقتى كه آنها را ميخوانيد صدائى بگوشتان ميرسانند و جواب ميدهند ؟ .
« أفَرَأَيْتُمْ ما كُنْتُمْ » - تا - « فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي - تا آخر آيه » 77 أبو الفتوح : يعنى دانستيد كه آنچه خود و پدران گذشته ى شما ميپرستيد همه دشمن من هستند ؟
و معنى عداوت آنها با ابراهيم اين است كه در قيامت همه ى اين معبودها دشمنى خود نمودار ميكنند با بندگان خود بموجب اين آيه « كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا » و فرّاء گفته است : اين جمله مقلوب است و معنى اين است كه من با آنها دشمن هستم و نميپرستم .
روح البيان : يعنى آن را كه ميپرستيد ، وارسى كرديد و دانستيد و يا نگاه كرديد و خوب ديديد چون فقط پرستش پدران گذشته دليل درستى كار آنها و خداوندى بتها نيست .
« الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ » 78 كشف نوشته : بسا فرقا كه ميان دو قوم است يكى ارباب حوائج ديگر اصحاب حقايق ، ارباب حوائج جهد كنند و طاعت آرند و اوراد شمرند و آنگه حاجتهاى خود بر پى آن عرضه كنند . موسى بر اين مقام بود آنگه كه ميگفت « رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي - تا آخر » و برتر از اين مقام اصحاب حقايق
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 419
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤١٩