دوزخ ايشان را ببينند ، و امّا آنكه « رأت » بمعنى ملاقات و مقابله و مقاربه باشد « كقولهم الجبلان يتراءان اى يتقابلان » .
« دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً » 13 مجمع : يعنى خود را نفرين ميكنند كه اى كاش هلاك و نابود شويم . و بعضى گفتهاند : يعنى فرياد ميكنند : اى واى كه ما از فرمان حقّ رو - گردان بوديم .
« و يوم نحشرهم و ما يعبدون » 17 طبرى : يعنى روزى كه كافران را زنده ميكنيم با آنهائى كه پرستيدهاند ، چون ملائكه و عيسى و عزير و جمله ى بعد « قالُوا سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي » سخن همين كسان پرستيده شده است كه ميگويند : اى خدا تو پاكتر هستى از اينكه ما ديگرى را بپرستيم .
مجمع : « يَحْشُرُهُمْ » با ياء به صيغه ى غايب و نون به صيغه ى متكلَّم قرائت شده است و نيز كلمه ى « فَيَقُولُ أأَنْتُمْ » با ياء و نون به صورت غايب و متكلَّم هر دو خواندهاند و هم « ما كان لنا ان نتّخذ » با فتح نون و كسر خاء به صورت معلوم و با ضمّ نون و فتح خاء به صورت مجهول قرائت كردهاند و قرائت اوّل از امام صادق ( ع ) و زيد بن عليّ هم نقل شده است كه بقرائت اوّل يعنى شايسته ى ما نيست كه غير تو دوستى بگيريم تا ما را بپرستند ، و بقرائت دوّم يعنى ما لايق نيستيم كه دوست و معبود مردم شويم .
« فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِما تَقُولُونَ » 19 طبرى : مجاهد گفته است : يعنى عيسى و ديگر معبودهاى شما كافران تكذيبتان كردند و آنچه ادّعا ميكرديد دروغ دانستند .
ابن زيد گفته است : روى سخن با مسلمانان است و معنى اين است كه اى مسلمانان آنچه شما از درستى اسلام و راستى محمّد ميگفتيد آن كافران دروغ شمردند . ولى معنى مجاهد با ارتباط جمله ها مناسبتر است .
مجمع : « بما يقولون » با ياء به صورت غايب نيز خواندهاند يعنى عيسى و عزير و ملائكه شما را دروغگو معرّفى كردند بوسيله ى آنچه ميگفتند كه اين جمله هاى جلو باشد « سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي لَنا » .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 368
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٦٨