فخر : فتنه يعنى گرفتارى در دنيا و عذاب گرفتارى در جهان ديگر است . حسن بصرى گفته فتنه نمودارى نفاق منافقين است ، ابن عبّاس گفته است كشته شدن است ، و بعضى گفتهاند فتنه پيدايش زلزله و حوادث هولناك است ، از امام صادق عليه السّلام نقل است : يعنى پادشاهى ستمگر بر آنها چيره خواهد شد .
[ « أَلا إِنَّ اللَّه » 64 ابو الفتوح : « الا » استفتاح است و غرض هشدار دادن سامع . « قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْه » 64 داند آنچه شما بر آيند از احوال ظاهر و باطن و اخلاص و نفاق . « فَيُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا » 64 روز كه به او رجوع شوند خبر دهد ايشانرا به آنچه كرده باشند از خير و شرّ ، و اين بر سبيل تهديد و وعيد گفته است ] .
سخن ما : 1 - آيت 41 « ألَمْ تَرَ أَنَّ اللَّه يُسَبِّحُ لَه » - تا آخر « آيه روى سخن با پيغمبر است براى رهبرى ديگران به اين بيان كه اى محمّد تو كه امتحان داده و ديده و شناخته ى اين مردم هستى مگر نمىدانى و يقين است كه ميدانى همهء آفريده ها تسبيح ميكنند پس مردم بموجب ايمان براستى و درستى تو بايد بپذيرند كه همگى در تسبيح او و يكتاپرستى هستند چون تسبيح يعنى پاك شمردن خدا از شريك و تكيه داشتن به او . و آنها كه مشرك هستند تكيه شان ببتها و خداها است و نافرمان هستند ، ولى بموجب طبيعت همه آفريده ها تسبيح ميكنند و شريكى براى خدا نمىپندارند زيرا سر بفرمانند و از نهاد خود سرپيچى و نافرمانى نميكنند و انتظارى از كسى ندارند و شرائط تكامل خود را برگذار ميكنند و انسان هم بمقتضاى طبيعت بىاراده تسبيح مىكند و به راه تكامل خود ميرود ولى با اراده و انديشه ى كج مشرك و نافرمان مىشود .
2 - از آيت 43 « أَنَّ اللَّه يُزْجِي سَحاباً - تا آخر » آيت 44 « اشاره است به توضيح آيت 41 كه تسبيح موجودات است به اين بيان كه نشانه ى قدرت حقّ و تسبيح و تسليم آفريدگان همين است كه تو اى محمّد و دگر مردم مىبينيد لكّه هاى ابر در آسمان صاف نمودار مىشود و كمكم بهم نزديك ميشوند و آنگاه بر هم انباشته مىشود و برقهاى خيره كننده ى چشم و صداهاى كر كننده ى گوش از آن ديده و شنيده
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 357
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٥٧