سيخ به پهلوى حيوان زدن كه تند برود مثل اسب مهميز كردن و معلوم است كه همز شيطان تحريكات سخت درونى او است كه پيوسته انسان را سيخ مىكند يا مهميز مىزند چنان كه در صافى از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است يعنى وسوسه ى شيطان ، و در مجمع البيان آيه را معنى كرده است پناه ميبرم از وسوسه ى شيطان بنافرمانى حقّ و هم از شرّ و بدى او در هر چيز كه آدمى از آن ترسناك باشد ، در اين آيات هم مثل گذشته ميگوئيم اين سخن با پيغمبر كه بگو : اى خدا به تو پناه ميبرم از وسوسه ى شيطان . براى اين است كه آنحضرت با همه ى نبوّت و عصمت بمناسبت عالم بشرى خود در معرض وسوسه ى شيطان است پس بايد به زبان هم بخواهد كه از شرّ او محفوظ بماند ، و البتّه اين دستورى است براى ديگران كه آدمى هميشه خود را در پناه حقّ بدارد از بدى و وسوسه ى شيطان ، و البتّه تحريك و وسوسه ى شيطان نه در اعمال و عبادات است بلكه در كلَّيّه ى مظاهر حياتى انسان راه دارد چنان كه از مجمع نقل كرديم معنى آيه نگهدارى است از هر چه آدمى از آن ترسناك است و هميشه با افكار پراكنده يا پليد سر و كار دارد مثل بدبينى و بد - گمانى بزندگى خود يا برفتار ديگران نسبت به خود و بدانديشى براى ديگران و با كمى رسيدگى بسخن و انديشه ى مردم درست پى ميبريم كه بسيارى اشخاص گرفتار اين همزات الشّيطان هستند و بايد با كوشش و توجّه به اين دستور به پيغمبر كه بايد مثل او شخصى بگويد خدايا پناه به تو ميبرم از وسوسه ى شيطان ، پس ما انسانها بايد پيوسته مواظب خود باشيم كه از افكار شيطانى خود را نگاهداريم تا گرفتار آن دسته گفتار و كردار نشويم كه فكر و سخنمان شيطانى باشد و بخصوص جمله ى آخر « أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ » خوب نشان ميدهد كه شيطان هميشه آماده ى نزد آدمى است ، كه انديشه هاى پليد از انسان دست بردار نيست جز بعنايت حقّ و مواظبت از خود .
3 - آيت صدم « وَمِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ - تا آخر » در معنى برزخ آنچه گفته ى مفسّرين و حديث در مقصود از آن بود نقل كرديم . در حكمت الاشراق افلاك را برزخ قاهر و مسلَّط بر ما دون آن مينامد و عناصر را برزخ قابس مينامد كه از افلاك ما فوق اقتباس
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 290
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٩٠