است از برگشتن آنها به دنيا تا روز قيامت كه از قبر بلند شوند ، و برزخ و حاجز و مهلت در معنى نزديك هستند ، جنازه اى را بگور كردند ، ابو امامه آنجا بود اشاره بگور كرد و گفت : اين است « بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » .
مجمع : ابن زيد گفته است : يعنى در جلوشان فاصله اى است ميان مرگ و زندگى قيامت ، و گفتهاند : برزخ مهلت تا قيامت است كه بگور ماندن باشد .
أبو الفتوح : وراء دو معنى دارد : 1 - عقب ، 2 - جلو و در اين آيه بمعنى جلو است ، و سدّى گفته است : معنى برزخ اجل و مرگ است ، قتاده گفته : بقيّه ى دنيا است ، ابو امامه گفته است : مقصود گور است .
فخر : يعنى كافران بيك حالتى ميشوند كه جلوگير آنها است از تلافى خطاى گذشته ، تنوير المقباس : يعنى در جلوشان گور است .
روح البيان : اين برزخ كه در آيه هست غير از آن برزخ است كه فاصلهء ميان عالم ارواح مثالى و عالم عنصرى و مادّى است .
تاويلات كاشانى : يعنى بجلو كافران جلوگيرى است از برگشتن به دنيا چون آنوقت براى آنها هيئتى است مادّى و تاريك مناسب با وضع و طرز بدكارى دوره ى زندگىشان كه اين وضع و هيئت برزخ و فاصله است ميان دو درياى روشن و تاريك و نور و ظلمت عالم ارواح مجرّد و عالم ابدان مركّب و مادّى كه در اين برزخ و فاصله بسختتر عذاب گرفتارند ، تا به صورت كثيف در هنگام قيامت و زندگى ابدان نمودار شوند .
تفسير صافى : قمّى گفته است : برزخ يعنى ثواب و عقاب ميان دنيا و آخرت ، و در كافى از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است كه فرمود از عالم برزخ شما ميترسم كه چه بر سرتان آيد ، عرض كردند : برزخ چى است ؟ فرمود : بگور ماندن از مرگ تا بروز رستاخيز ، و در خصال است كه امام سجّاد ( ع ) اين آيه را تلاوت كرد و فرمود برزخ گور است كه مردم در آن بتنگى برگذار ميكنند . به خدا سوگند كه گور يا گودالى از آتش است يا باغى از بهشت .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 283
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٨٣