راندن از خود را ندارند ] .
« إِنَّ اللَّه لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ » 74 فخر : يعنى نه كارى بر او دشوار است و نه كس را بر او چيرگى است ، كلبى گفته است : عدّه اى يهود كه مالك بن ضيف و كعب بن اشرف و همفكرانشان بودند ميگفتند : چون خداوند آفرينش را تمام كرد خسته بود به پشت خوابيد و يك پاى خود بر ديگرى افكند تا اندكى بياسايد ، اين جمله براى پاسخ بيهوده گوئى آنها نازل شد .
« اللَّه يَصْطَفِي مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ » 75 فخر : مقاتل گفت : وليد - ابن مغيره اعتراض كرد كه چه شده است از ميان همه ى ما بمحمّد وحى و قرآن نازل شود ؟ [ « أأُنْزِلَ عَلَيْه الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنا » آيا از ميان ما خداى پيغمبرى بمحمّد يتيم ابو طالب داد ] ؟ اين آيه بجواب او است كه خداوند از ملك و انسان فرستادهء خود را برميگزيند .
« حَقَّ جِهادِه » يعنى چنان كه واجب باشد بر بليغترين وجهى كه ممكن است و بحسب جهد و طاقت ، كشف : ابن عبّاس گفته است يعنى از ملامت كس نترسيد ، بعضى گفتهاند : يعنى به نيّت پاك و خالص باشيد ، عبد اللَّه مبارك گفته است : يعنى جهاد نفس كنيد كه خواسته پرست نباشيد كه آن است جهاد اكبر و پيغمبر ( ص ) پس از بازگشت از تبوك فرمود : از جهاد كوچك برگشتيم و جهاد بزرگ در پيش داريم .
و نيز در كشف نوشته است : جهاد بر سه قسم است يكى بنفس ، يكى بدل ، يكى بمال جهاد بنفس آن است كه از خدمت و رياضت نياسائى و گرد رخص و تأويلات نگردى و امر و نهى را بتعظيم پيش روى ، و جهاد بدل آن است كه خواطر ردي را به خود راه ندهى و بر مخالفت عزم مصمّم ندارى و از تفكّر در آلاء و نعماء نياسائى و جهاد بمال ببذل است و سخا وجود و ايثار ، سخا آن است كه بعضى بذل كند و بعضى خود را بگذارد وجود آن است كه بيشترين بذل كند و اندكى خود را بگذارد ، و ايثار آن است كه همه بدهد و بر فقر و فاقت زندگانى كند ، و قيل : « حقّ الجهاد ان لا تفتر عن مجاهدة النّفس لحظة قال قائلهم :
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 237
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٣٧