اختلاف است : 1 - اگر پيغمبر در دل خود انديشد كه با مردم نزديك باشد ، و خدايان آنها را بدگويد شيطان در آرزوى او چيزى داخل مىكند ، 2 - ابن عبّاس گفته است : يعنى اگر پيغمبر و نبىّ حديثى كنند و سخنى گويند و چيزى بخوانند شيطان در آن چيزى اندازد و دخالت كند .
مجمع : سيّد مرتضى ( ره ) گفته است : كلمه ى « تمنّى » يا بمعنى تلاوت كرد و خواند مىباشد و يا بمعنى بدل آرزو كرد ، اگر بمعنى اوّل باشد معنى چنين مىشود : پيغمبران پيشين چون براى ملَّت خود چيزى ميآوردند و ميگفتند مردم آن را دگرگون ميكردند و كم و زياد مينمودند چنان كه يهود با موسى و تورات او كردند و مقصود از شيطان مردمى است كه پيرو شيطان شدند و گول او را خوردند و خداوند اين عمل مردم را نابود مىكند بوسيله ى پيغمبرى ديگر و ادلَّه و براهين روشن . و اين آيه به صورت تسليت براى دل پيغمبر است كه اعراب بتلاوت آن حضرت و آيت قرآن كه مىخواند افزودند و خدا بوسيله ى اين آيه بطلان كار آنها را نمودار كرد ، و اگر بمعنى دوّم باشد معنى آيه اين خواهد بود : كه چون پيغمبر چيزى را در دل آرزو كند شيطان او را وسوسه مىكند و به طرف باطل و بيهوده ميكشاند و خداوند آن وسوسه ى شيطانى را نابود مىكند بوسيله ى راهنمائى بسوى صلاح و نافرمانى شيطان .
« لِيَجْعَلَ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » 52 أبو الفتوح :
يعنى تا آنچه را كه شيطان القاء كرده فتنه و امتحان و تشديد تكليف كند براى مردم بيمار دل . و معنى ديگر گفتهاند كه كلمه ى « يجعل » بمعنى ناميد و استوار كرد باشد و نتيجه چنين باشد : خدا القاى شيطان را نسخ مىكند تا آنچه را شيطان براى فتنه القا كرده است خداوند آن را استوار و نامدار كند براى مردم بيمار دل . و معنى ديگر گفتهاند كه كلمه ى « نسخ » از جمله افتاده است و معنى چنين است : خدا نسخ مى - كند تا اين نسخ القاى شيطانى آزمايش مردم بيمار دل باشد .
كشف : چون كافران القاءات شيطان را شنيدند شيفته شدند و پسنديدند و چون حقيقت معلوم شد و افكار شيطانى منسوخ شد آنها بر سختى خود افزودند و
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 233
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٣٣