« أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ » بكسر شين ، استفهام انكارى است يعنى اينان از زمين ( مراد سنگ و چوب است و فلز ) خدايان ميسازند كه احياى موتى ايشان كنند و مردگان را زنده نمايند . در شاذّ « ينشرون » بفتح شين خواندهاند بصيغهء مجهول يعنى ايشان خدايانى گرفتهاند كه زنده نمانند و بميرند .
[ « لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ - الخ » 22 متكلَّمان از اين آيه دليل يكتائى خداوند استفاده كنند و آن را برهان تمانع گويند ] .
« فَسُبْحانَ اللَّه رَبِّ الْعَرْشِ » 22 مجمع : چون عرش بزرگترين آفريده ها است نام آن برده شده است تا معلوم شود آنكه توانائى آفريدن آن را دارد بر ديگر آفريده هاى فروتر از آن ، توانا خواهد بود .
« هذا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي » 22 طبرى : يعنى اين قرآن كه از سوى حقّ براى شما آوردهام خبر و ياد آنهائى است كه در اين دوران بواسطه ى فرمانبرى و نافرمانى مستحقّ پاداش و مجازات هستند ، و نيز ياد آن مردم در گذشته است كه به دنيا چه ديدند و بآخرت چه خواهند ديد .
فخر : اين جمله سه معنى شده است : 1 - اين قرآن است كه براى مردم همزمان من وارد شده است و اين تورات و انجيل است كه بر آنهاى پيش از من نازل شده است ، شما خود بنگريد كه در كدام اينها اجازه ى شرك و عقيده ى بتعدّد خدايان بوده است ، 2 - يعنى به قرآن ياد اين مردم است و مردم پيشين ، 3 - در اين قرآن ياد موافقين و مخالفين من هست و هم ياد موافقين و مخالفين پيغمبران گذشته ، پس شما هر كدام مىپسنديد انتخاب كنيد تا نتيجه ى آن را ببينيد .
روح البيان : در تأويلات نجميّه گفته است : اين جمله اشاره است به اينكه اثبات توحيد و يگانه پرستى بكشف و عيان كار علماى تحقيق و جدّ جهد است كه با من هستند و در سير مقامات و وصول بحقّ از من جدا نيستند چنان كه همين توحيد با كشف و عيان از خصوصيّات پيغمبران پيش از من بود و همين است فرموده ى پيغمبر ( ص ) « علماء امّتي كانبياء بني اسرائيل » يعنى در درستى و
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٤٩