« زرقا » كشف يعنى سبزى چشم كه زشتترين صفات چشم است و عرب آر شوم ميداند . بعضى گفتهاند : يعنى از تشنگى چشمها سبز مىشود . [ أبو الفتوح :
اين علامت دوزخيان باشد و گفتند بزرقهء چشم كورى خواست ، و قول اوّل ظاهر است چون در خبر است كه اهل دوزخ سياه روى و سبز چشم باشند و اين به را زشتى خلق گفت كه روى ايشان زشت باشد .
« يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْراً » 102 با يكديگر بسرّ و آواز نرم گويند چون جرأت بلند گفتن ندارند از هول آن روز گويند مقام نكرديد مگر ده روز ، براى آن « عشرا » گفت و « عشرة » نگفت كه ليالى خواست زيرا عرب حساب بر ماه كنند و ماه بشب برآيد ، « أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً » آنان كه روش بهترى داشتند گفتند شما پيش از يكروز درنگ نكرديد ، و از آيه چنان پيداست كه قول اين دسته درست تر باشد ] . « 1 »
« لا عِوَجَ لَه » 108 مجمع : ابو مسلم گفته است يعنى كجى و انحراف برا آن صدا و دعوت نيست كه از كسى بگذرد و رهايش كند و آوازش نكند براى محشر جبّائى گفته است : يعنى كجى براى مردم نيست كه بتوانند از پيروى آن صد منحرف شوند و بدنبال آن بمحشر نروند .
« لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَه الرَّحْمنُ وَرَضِيَ » 109 تأويلات : يعنى براى شفاعت دو شرط است اوّل اذن يعنى قدرت لياقت آنكه شفيع مىشود . دوّم آمادگى آنكه برايش شفاعت مىشود در اينكه شفاعتش كنند .
مجمع : يعنى آنكه از طرف خدا مجاز باشد و سخنش در پيشگاه حق پسنديده باشد مثل انبياء و اولياء .
« وَعَنَتِ الْوُجُوه » 111 مجمع : يعنى صورتها در آن روز خوار است ، و تخصيص صورت براى اين است كه آثار فروتنى و ذلَّت در صورت بيشتر نمايان است ، و
هامش
( 1 ) قياس زمان و مكان عالم دنيا با عالم برزخ صحيح نيست هر كدام حسابى مناسب خود دارند . ( مصحّح )