باشد ولى ما بايد از آن پند بگيريم كه قصّه براى استفاده ى از حقايق است و نظر بواقعيّات تحوّلات بشرى و بحث از چگونگى عصاى موسى خود گمراهيست و اتلاف وقت چنان كه در قرآن است « يُضِلُّ بِه كَثِيراً وَيَهْدِي بِه كَثِيراً » آنها كه پى بحث در چگونگى اين مطالب هستند از دسته ى گمراهانند و آنها كه پى مقصود از اين كنايات هستند هدايت شدهاند اين بود نظر طنطاوى ، و البتّه اين آيات براى تربيت مسلمين است كه بدانند اينها غير از مردم گذشتهاند و بايد مرد تحقيق و تتبّع باشند چون آن دوران مردم جاهل ، بجادو منحرف شدند و خردمندان باعجاز موسى به راه راست رفتند ، باز بيخردان بسحر سامرى و گوساله ى او منحرف شدند و موسى خردمندانشان را به راه برد آن روز موسى و محمّد عليهما السّلام بودند و براى بيخردان معجزه مينماياندند پس فايده ى اين مطالب موقّت بوده است براى همان دوران و براى ما پند و عبرت از آنها بجاى گذاردند كه حقايقست و هميشگى .
2 - آيت 16 « فَلا يَصُدَّنَّكَ عَنْها » راهنمائى بشر است بدورى از همنشين بد كه بموسى سفارش شده است مواظب باش جلوگير تو نشود آنكسكه مؤمن بمعاد نيست يعنى از آدم بىايمان دورى كن ، و معلوم است كه مقصود اين است تحت نفوذ و تأثير آدم بيدين قرار نگير ، 3 - از بقيّه ى آيات تا آخر فهميده مىشود كه علم در خدمت ستمكاران و تحصيل علم براى نوكرى ارباب قدرت عاقبتش مغلوب شدن و بيچارگى است ولى اثر شرافت علم هر وقت باشد خودش نمودار مىشود چنان كه آن جادوها علمشان براى خدمت بفرعون ستمكار بود و از حقّ و درستى دور بود مغلوب موسى شدند ولى سود شرافت علم به آنها رسيد كه حقيقت را فهميدند و تابع موسى شدند ، 4 - داستان غرق فرعون هم نمونه اى است از عاقبت ستمكارى و پند و عبرت كه ظلم دوام نميكند ، و عاقبت چوپانى با برادرش آن دستگاه را ويران كرد ، 5 - مسئله ى گذر كردن موسى و مردمش از راه خشكى ميان دريا و غرق شدن فرعون و پيروانش شايد اعجاز و بر خلاف انتظار باشد ، و يا به اين جمله « فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً فِي الْبَحْرِ يَبَساً » مقصود براهنمائى موسى باشد بيك طرف خشك از دريا و كناره -
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 112
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١١٢