سوره ى براءه براى عذاب و بىاعتبارى پيمانها است و هيچ آسايش در مفاد آن نيست ، با بسم اللَّه آغاز نشد .
5 - اصحاب ما و مردم هم فكر با ما گفتهاند : چون بسم اللَّه جزء هر سوره و اوّل آيت آنها است و در اين سوره بسم اللَّه اوّل آيه نيست از اين جهت دستور داده شد كه ننويسند تا معيّن شود كه در ديگر سوره ها جزء است و اوّل سوره است .
« وَأَذانٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الأَكْبَرِ » 3 طبرى : عدّه اى گفتهاند : مقصود روز عرفه است ، و عدّه اى گفتهاند مقصود روز قربان است كه حجّ در آن انجام مىشود .
مجمع : از حضرت صادق ع روايت شده است كه مقصود روز قربان است ، و از علىّ عليه السّلام روايت شده است : مقصود روز عرفه است .
ابو الفتوح : سفيان ثورى گفت : مقصود از يوم الحجّ همه ايام برگزارى حجّ است نه يك روز مخصوص ، چنان كه يوم الجمل و يوم الصّفين مقصود تمام ايّام انجام آن جنگ است نه يك روز مخصوص .
طبرى : در جهت اختصاص به حجّ اكبر اختلاف است : بعضى گفتهاند :
چون در آن سال مسلمانان و مشركان همه حجّ كردند و با روز عيد يهود و مسيحى مطابق شد و زان پس چنين حجّى انجام نشد توصيف به حجّ اكبر شده است عدّه - اى گفتهاند : حجّ اكبر يعنى آنكه با عمره و حجّ و وقوف عرفات همگى انجام مىشود و در برابر آن حجّ اصغر است كه فقطَّ عمره باشد ، و نيز گفتهاند : حجّ اكبر مقصود آن است كه قربانى با خود داشته باشند كه حجّ « قران » مىنامند ، و در برابر آن حجّ اصغر است كه حيوان براى قربانى با خود نمىبرند و آن را حجّ « افراد » مىنامند .
« أَنَّ اللَّه بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُه » 3 مجمع : عموم قاريها كلمه ى « رسول » را با رفع و صداى جلو خواندهاند و بعضى با نصب و صداى بالا قرائت كردهاند .
فخر : تفاوت ميان اين جمله و جمله ى اوّل سوره از چند جهت متصوّر است :
1 - اوّل براى اعلام به مشركين است كه تكليف خود را در آينده بدانند و در دوّم -
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 353
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٥٣