ليف بود ، « 1 » جماعتى صحابه در آمدند رسول برخاست و آن درشتى ساز و در پهلوى او اثر كرده يكى از صحابه بگريست رسول گفت : چرا مىگريى ؟ گفت : يا رسول اللَّه كسرى و قيصر بر حرير و ديبا نمىخسبند بتنعّم ، و تو اينچنين بر ساز و خفته و پهلوهاى تو از آن رنجور شده ، گفت : چه باك است ، ايشان را دنيا است و ما را آخرت .
« خاشِعِينَ لِلَّه » 199 ابو الفتوح : يعنى خاضع و متواضع هستند .
مجمع : ابن زيد گفت : يعنى خود را خوار و ترسان دارند .
حسن بصرى گفت : خشوع يعنى ترسى از خدا كه هرگز از دل بيرون نميرود .
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصابِرُوا وَرابِطُوا » 200 مجمع براى اين جمله ها چند معنى نقل كرده است :
1 - حسن و قتاده و ابن جريج و ضحّاك گفتهاند يعنى : بر دين خود پايدار باشيد و در برابر دشمن شكيبا و به آن گونه كه آنها اسبها را براى جنگ با شما تربيت مىكنند شما هم با اسبهاى خود آماده بمبارزه باشيد .
2 - محمّد بن كعب گفته است : در دين شكيبا باشيد و بوعده هاى خداوند صابر باشيد و در برابر دشمن خود مرابطه و سر حد دارى كنيد .
3 - زيد بن اسلم گفت : يعنى صبر بر جهاد كنيد و از حضرت امير عليه السّلام نقل شده است : رابطوا يعنى نمازها را مرتّب بخوانيد و پس از هر يك بانتظار نماز بعد باشيد .
طبرى : معنى اين جمله اين است كه بطور كلَّى در دين خود از همه جهت صابر باشيد و در برابر دشمن هم صابر و پايدار بمانيد تا بر آنها چيره شويد و مقصود از « رابطوا » نگهدارى اسب است براى مقاومت با دشمن چه در حدود و مرزهاى مسلمين باشد و خواه در غير مرز باشد چون اصل رباط بمعنى نگاهدارى اسب است در برابر دشمن .
ابو الفتوح : مقصود از « صابروا » ايستادگى و صبر در برابر دشمن است و
هامش
( 1 ) يعنى پوش بالش پوست و بار ميان بالش ليف خرما بود .