توجّه به اين نكته بسيار جالب است كه در رئوس مطالب و در همهء حوادث مهم مربوط به كربلا ، مطالب شيخ مفيد ، شيعه متعهد و سرسخت ، بطور نزديكى به موازات مطالب ابن كثير شامى پيش مىرود .
در بررسى كتاب مقتل الحسين ابو مخنف بايد عامل زمانى را كه مورد بهرهبردارى نويسنده قرار گرفته است در نظر گرفت . تاريخ تولد ابو مخنف را دقيقا نمىدانيم در قيام ابن شعث عليه حجاج به سال 94 / 70 / 699 / 82 - 80 وى به مرحله بلوغ رسيده بود . ( 95 ) تراژدى كربلا در سال 61 / 680 اتفاق افتاد . اين امر بدين معنى است كه ابو مخنف بايد در حدود همان تراژدى تولد شده باشد و در زمان شورش ابن الاشعث بين هيجده يا بيست و دوساله باشد .
مسلّم است كه بسيارى از اشخاصى كه از سوى امويان در نبرد كربلا شركت فعالانه داشتند هنوز زنده بودند و از اينرو ، نويسنده فرصت ملاقات و مصاحبه شخصى با شواهد عينى را داشته است . به همين دليل ، ابو مخنف در مقتل شخص مورد اعتماد خود را با مشاهده روشن و كان قد شهد قتل الحسين ( و او شاهد قتل حسين ( ع ) بود ) ذكر مىكند . در سراسر روايات او بدون استثناء فعل حدثنى ( به من گفت ) را به كار مىبرد ، و اگر گزارش او مستقيما از شاهد عينى نباشد وى يك يا دو واسطه را كه تا شاهد عينى فاصله دارد ذكر مىنمايد .
بنابراين ، در نقل قولهاى بالا در رابطه با بيانات وفادارى قولها و رجزها اسناد چنين است :
1 - ابو مخنف - محمد بن قيس ( شاهد عينى ) .
2 - ابو مخنف - حارث بن حصيره و عبد اللّه بن شريك العامرى ( شاهدان عينى ) .
3 - ابو مخنف - عبد الله بن عاصم و ضحّاك بن عبد اللّه ( شاهدان عينى ) .
4 - ابو مخنف - ابو جناب الكلبى و عدى بن حرمله ( شاهدان عينى ) . ( 96 )
5 - ابو مخنف - محمد بن قيس ( شاهد عينى ) . ( 96 )
ابو مخنف ، اغلب اوقات براى اينكه اسناد خود را قوت بيشترى بخشد از بيشتر از يك شاهد عينى روايت مىكند . كه نمونههاى آن شماره 2 ، 3 و 4 بالا مىباشند . با نقل خبر شب عاشورا وى مىگويد كه على بن الحسين ( ع ) گفت :
« من در بستر بيمارى دراز كشيده بودم و سخنان پدرم و پاسخهاى ياران او را به آن
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي ) — صفحة 253
مساهمون: سيد حسين محمد جعفري
ص٢٥٣