و كلمات ديگر . 4 - چون حقّ جلّ شأنه بىنياز از موجودات است و همگى نيازمند به او هستند پس او وابسته به خود است و هر موجودى وابستهى به او است و چون علم و قدرت او بىنهايت است پس در آفريدن جهان با علم و اراده است نه مجبور . پس حىّ قيّوم يعنى : دانا و وابستهى به خود و غير او وابستهى به او و نيازمند او و آفريدهى او . و اين دو كلمه دو اصل توحيد هستند كه از اين دو اصل تمام مسائل علم توحيد منشعب مىشود .
روح البيان : حىّ كامل مطلق يعنى : آنكه جميع آنچه داراى حسّ و ادراك است از او نيرو مىگيرد و همهى آفريدگان وابسته به او هستند بطورى كه هيچ حساسى از پرتو علم او دور نيست و هيچ آفريده از كار او و آفرينش او جدا نيست و گفتهاند : اين دو كلمه اسم اعظم است و عيسى براى زنده كردن مردهها با اين اسم دعا ميكرد و در تأويلات نجميّه است علت اينكه اين دو كلمه را اسم اعظم شمردهاند اين است كه : كلمهى حىّ بمعنى تمام اسما و صفات خداوندى است از قبيل حيات ، علم ، بصيرت ، قدرت و غيره و قيّوم بمعنى نابودى و احتياج تمام موجودات در پيشگاه او پس اگر كسى صفت حيّ بر او جلوه گر شد تمام صفات حقّ تعالى براى او متجلَّى و نمايان است و در تجلَّى صفت قيّوم تمام موجودات را فانى مىبيند و جز قيوميت او و نابودى غير او در پيش قدرت او نه چيزى مىبيند و نه از جائى ديگر طمع و انتظار دارد پس تعدد و جدائى در ميان نخواهد ماند و آنوقت است كه عظمت و حقيقت توحيد حقّ براى چنين كس مشهود است و زبان معاينهى فرد حقيقى به كار مىافتد و دعا مىكند نه زبان گوشتى انسان كه مطالب زندگى روزانهى خود را بيان مىكند . از ابو يزيد بسطامى اسم اعظم را پرسيدند گفت : اسم اندازهى معيّن ندارد ولى دل خود را از غير در برابر وحدانيّت و يگانگى خدا خالى و فارغ نگاه داريد آنگاه بهر اسم كه ميخواهيد دعا كنيد .
تفسير الميزان : حيات يك كيفيّت وجودى است كه آثار او علم و قدرت است .
* ( لا تَأْخُذُه سِنَةٌ وَلا نَوْمٌ ) * - 255 كشف نوشته : خفته كه چشم و دل وى فرا خواب شود نائم است و چون چشم بىدل
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 510
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥١٠