پاى استدلاليان چوبين بود
پاى چوبين سخت بىتمكين بود « 1 »
و نيز مثنوى « 2 » استفادهى از عقل را به اين طور بيان كرده است :
كشتى بىلنگر آمد مرد سر
كه ز باد كژ نيابد او حذر
لنگر عقل است عاقل را امان
لنگرى دريوزه كن از عاقلان
عقل اگر غالب شود پس شد فزون
از ملايك اين بشر در آزمون
شهوت ار غالب شود پس كمتر است
از بهائم اين بشر ، زان ابتر است
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 243 ]
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّه مُوتُوا ثُمَّ أَحْياهُمْ إِنَّ اللَّه لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ ( 243 )
معنى لغات : « أُلُوفٌ » جمع الف بمعنى هزار .
نهاوندى در نفحة الرّحمان : ارتباط اين آيه بآيات پيش اين است كه چون وظائفى راجع بزناشوئى و تربيت اولاد در چند آيه بيان شده است براى تكميل ايمان بتوحيد در اين آيه حكايتى نقل شده است كه نشانهى توحيد و كمال قدرت است تا مردم با يقين بيشتر وظائف خود را انجام دهند .
ترجمه
243 اى محمّد مگر نمىنگرى و خبر ندارى ز آن مردمى كه از ترس [ بيمارى
هامش
( 1 ) . 1 - جلد سوّم داستان مثل رميدن كره اسب در آب خوردن .
( 2 ) . 2 - جلد چهارم تفسير حديث ( ان اللَّه خلق الملائكة الخ )