روح البيان : گفتهاند مقصود از معروف مال حلال است كه بمزاج و خوى طفل سودمندتر است . و در حديث است . « الرّضاع يغيّر الطَّباع » يعنى خوى شيرخوار را شير دايه دگرگون كند . از همين جهت بود كه شيخ ابو محمّد جوينى روزى به خانه وارد شد ديد فرزندش امام ابو المعالى جوينى از پستان زنى شير مىخورد . هماندم او را برداشت و وارونه كرد و انگشت در دهانش نمود و شكمش را ماليد تا آنكه شيرى كه بتازگى خورده بود برگشت و مىگفت : اگر اين بچه بميرد براى من بهتر است كه از شير غير مادرش بخورد و خويش فاسد شود ، امام ابو المعالى در هنگام وعظ و مناظره گاهى دچار كندى بيان ميشد و مىگفت اين عيب من نتيجهى باقيماندهى آن شير است .
عبده : خدا امر كرده است بچه را مادر شير بدهد چون بمقتضاى طبيعت براى او مناسبتر است و پزشكان در اين متّفق هستند زيرا از خون زن پيدايش يافته و پس از ولادت همان كه در رحم استفاده ميكرده است تبديل بشير مىشود و از همين جهت گفتهاند : عمر بچهى دايه بايد مناسب شيرخوار باشد و در دايه شرط است صحّت مزاج و اخلاق ولى در مادر لازم نيست زيرا با همان خوى و مزاج توليد و تكوين شده است پس شير چيزى باخلاق او نمىافزايد ، و اين منافى نيست با آنكه گاهى در بعضى امراض مادر را طبيب مانع مىشود از شير دادن فرزند خود براى آنكه در بعضى امراض شير تأثير خاصّ و خارج از مناسبات در وجود بچه دارد ولى شير دايه موجب نمو گوشت و استخوان او مىشود پس از هر زشت و زيباى او در بچه مؤثّر است و تجربه شده است كه شير الاغ موجب سختى دل بچه مىشود و همينطور شير هر حيوانى خوى خود را در بچه توليد مىكند و باز تجربه شده است كه صداى دايه در بچه مؤثّر شده است و شبيه او مىشود . پس ديگر خويها به همين نسبت از دايه سرايت مىكند .
* ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * - 232 روح البيان : حسين كاشفى گفته است .
گر برهنه بره برون آئى
زودتر تهمت جنون يا بى