هامش
و سؤال نميكنند مگر از كسى كه بفهمد سؤال را و بشناسد معنى آن را و اين دلالت مىكند بر آنكه خداوند تعالى زنده مىكند بنده را بعد از مرگش از براى سؤال و هميشه ميدارد حياتش را از براى نعيم اگر مستحق آن مىباشد ، يا از براى عذاب اگر بوده باشد حقش ، پناه ميبريم به خدا از خشمش و سؤال ميكنيم او را برحمتش كه توفيق دهد ما را بر عمل كردن آنچه كه رضاى اوست و غرض از فرود آمدن آن دو ملك و سؤال نمودن ايشان بنده را آن است كه خداوند تعالى موكل نموده است ببنده بعد از مرگش ملائكه عذاب را و نيست از براى ملائكه راهى بسوى دانستن آنچه مستحق مىباشد آن را بنده مگر باعلام خداوند تعالى آن را براى ايشان پس آن دو ملكى كه فرود مىآيند بر بنده يكى از ايشان از ملائكه نعيم است و ديگر از ملائكه عذاب ، پس هر گاه فرود آمدند از براى آنچه موكل ميباشند به آن ، استبراء نمايند حال بنده را بسؤال نمودن پس اگر جواب داد به آنچه به آن مستحق نعيم باشد بماند با او ملك نعيم و بالا رود از او ملك عذاب و اگر ظاهر گردد در او علامت استحقاق او عقاب را موكل بماند با او ملك عذاب و بالا رود از او ملك نعيم و بتحقيق كه گفته شده است كه ملائكهاى كه موكلند بنعيم و عقاب ، غير از آن دو ملكى ميباشند كه موكلاند بسؤال ، و جز اين نيست كه ميشناسند ملائكه نعيم و ملائكه عذاب آنچه را كه مستحق آن مىباشد بنده از جهت دو ملك موكل بر سؤال ، پس هر گاه كه سؤال نمودند بنده را و ظاهر شد از او آنچه را كه مستحق مىباشد بسبب آن جزاء را ، مباشر آن شوند ملائكه جزاء و بالا روند دو ملك سؤال بسوى مكان خود از آسمان و اينها همهاش جائز است و نيستيم ما كه جزم كنيم بيكى دون ديگرى زيرا كه اخبار در آن متمائلند و عبارت ما در معنى كه ذكر نموديم آن را وقف و تجويز است .
و بعد از آن شيخ مفيد عليه الرحمه فرموده است : و جز اين نيست كه موكل نموده است خداوند تعالى ملائكه سؤال و ملائكه عذاب و ملائكه نعيم را بر خلق به جهت بندگى فرمودن خداوند ايشان را بر اين كار ، چنان كه موكل نموده است ملائكه كاتبين عليهم السّلام را بحفظ اعمال خلايق و نوشتن و نسخه برداشتن آنها و بلند نمودن آن اعمال بمحض بندگى و عبادت فرمودن ايشان به اين كار و چنان كه عبادت فرموده است طايفه از ملائكه را بمحافظت نمودن بنى آدم و گروهى از ايشان را به هلاكت نمودن امتها و زمرهء از ايشان را برداشتن عرش و فوجى از ايشان را بطواف بيت المعمور و بهرى از ايشان را بتسبيح و برخى از ايشان را به استغفار از براى مؤمنين و پارهاى را به نعمت دادن باهل بهشت و بعضى را بمعذب نمودن اهل آتش و امر فرمودن اينها بعبادت نمودن به اين