" مسأله 3120 " پس از طرح دعوى در دادگاه مدعى عليه يا اقرار مىكند يا انكار ويا
سكوت . پس اگر اقرار نمايد ومدعى از قاضى طلب حكم كند ، لازم است قاضى بر أساس
اقرار مدعى عليه حكم نمايد وبعد از حكم أو دعوى پايان مىپذيرد . واگر مدعى عليه انكار
نمايد ، قاضى از مدعى طلب بينه وشهود مىكند ، پس اگر بينه خود را حاضر نمود قاضى
بر أساس آن حكم مىكند ، واگر بينه نداشت ويا نخواست آن را اقامه نمايد مىتواند از
قاضى بخواهد كه منكر را قسم دهد ، در اين صورت اگر منكر قسم ياد كند وقاضى به نفع
أو حكم نمايد دعوى پايان مىپذيرد ، ومدعى ديگر حق طرح دعوى يا تقاص از مال منكر را
ندارد ، هر چند خود را محق بداند .
" مسأله 3121 " قسم خوردن منكر بايد به دستور قاضى وپس از تقاضاى مدعى باشد ،
پس اگر خودش يا به دستور قاضى بدون تقاضاى مدعى قسم بخورد فايده ندارد ، وپس از
تقاضاى مدعى ودستور قاضى دوباره بايد قسم ياد كند .
" مسأله 3122 " منكر مىتواند از قسم خوردن خود دارى ونكول نمايد وقسم را
به مدعى برگرداند ، پس اگر مدعى قسم ياد كند وقاضى حكم نمايد دعوى به نفع مدعى پايان
مىپذيرد . واگر منكر از قسم خوردن وبرگرداندن قسم به مدعى خود دارى نمايد ،
بنابر احتياط واجب قاضى از مدعى مىخواهد كه قسم ياد كند ، پس اگر أو قسم ياد كرد
دعوايش ثابت مىشود ، واگر نه ظاهرا ساقط مىگردد .
" مسأله 3123 " اگر مدعى عليه سكوت نمايد واقرار يا انكار نكند قاضى از مدعى
طلب بينه مىنمايد ، واگر أو بينه نداشت يا آن را حاضر نكرد ، در صورت درخواست
مدعى قاضى از مدعى عليه مىخواهد كه قسم ياد كند ويا قسم را به مدعى برگرداند ، پس
اگر به سكوت خود ادامه داد بنابر احتياط واجب قاضى از مدعى مىخواهد تا أو قسم بخورد
ودعوى به نفع أو پايان پذيرد .
" مسأله 3124 " هر گاه مدعى اقامه بينه نمايد قاضى نمىتواند أو را به قسم خوردن نيز
وأدار كند ، مگر اين كه مورد دعوى طلبكارى از ميت باشد كه مدعى علاوة بر بينه بايد قسم
نيز ياد كند مبنى بر اين كه فعلا حق أو باقي است وآن را دريافت نكرده است . ودر اين حكم
فرقى نيست بين اين كه مدعى طلب از ميت ، وارث يا وصى ويا شخص ديگرى باشد . واگر
مدعى بر ميت ورثه صاحب حق باشند علاوة بر اقامه بينه هر كدام جداگانه بايد قسم ياد
كنند .
" مسأله 3125 " هر گاه بدهكارى ميت به طريقي غير از بينه - نظير اقرار ميت در زمان
حيات يا اقرار ورثه أو يا شهرتى كه موجب اطمينان باشد - ثابت شود واحتمال داده شود كه
توضيح المسائل ( فارسي ) — صفحة 566
مساهمون: الشيخ المنتظري
ص٥٦٦