راه يا فضاى أطراف آن چيز است كه از مصالح ومرافق آن چيز محسوب است وتصرف
ديگران در آن موجب ضرر به آن چيز يا مانع بهره بردارى از آن خواهد بود . پس اگر كسى
زمينى را به نحوى أحيا كند يا قنات يا ساختمانى را احداث ويا چاهى را بكند نسبت به حريم
آنها نيز سزاوارتر مىباشد ، وكسى حق ندارد آن را براي خود أحيا كند .
" مسأله 2862 " مقدار حريم به حسب أشياء وزمانها ومكانها متفاوت است .
" مسأله 2863 " اگر كسى در زمين موات خانه اى احداث كند راه وخاكريز وآبريز
وبرف انداز به مقدار لازم حريم آن خانه است . وحريم نهر احداث شده محل عبور براي
تعمير وتنقيه وگل انداز آن مىباشد . وحريم چاه احداث شده در زمين موات مقدارى از
زمين كنار آن است كه براي آب كشيدن از آن واصلاح وگل انداز آن لازم است ، علاوة
بر اين اگر چاه براي آب دادن حيوانات كنده شده حريم آن چهل ذراع - حدود بيست متر -
واگر براي آب كشيدن براي زراعت است حريم آن شصت ذراع مىباشد ، پس اگر
ديگرى بخواهد در زمين موات چاه بكند بايد اين فاصله را رعايت كند . ودر قنات وچشمه
علاوة بر محل اصلاح آن وگل انداز ، حريم منبع آب آن - مادر چاه - در زمين سخت پانصد
ذراع ودر زمين سست هزار ذراع مىباشد ، پس اگر كسى بخواهد نزديك آن قنات ديگرى
احداث كند بايد اين فاصله را رعايت نمايد ، واگر فرضا با رعايت اين فاصله باز هم به قنات
أول ضرر وارد مىشود بنابر احتياط واجب بايد فاصله را بيشتر كند تا ضرر وارد نشود .
وحريم آبادي مسكونى كه در زمين موات احداث مىشود مطلق مرافق ومصالح آبادي
وأهل آن مىباشد ، از قبيل راه ورود وخروج ، راه آب وخاك انداز وكود انداز ، جاى
خرمنها ، محل اجتماع اهالى ، قبرستان ، چراگاه وأمثال اينها ، پس كسى حق ندارد اين
قسمتها را براي خود أحيا وتملك كند .
" مسأله 2864 " توسعه دادن مسأله حريم واجراى آن در احداث شهرهاى مسكونى
ويا صنعتى وراه هاى زمينى وخطوط آهن وفرودگاهها وأمثال آن بعيد نيست ، وبراي
تحقيق در مسأله حريمها بايد به كتابهاى مفصل مراجعه شود .
" مسأله 2865 " بنابر احتياط واجب تصرف انسان در ملك خود نبايد موجب ضرر
وزيان همسايگان ويا اضرار به ملك آنان باشد . ودر اخبار وروايات نسبت به همسايه
بسيار سفارش شده است ، از رسول خدا ( ص ) نقل شده كه فرمودند : " هر كس كه
همسايه خود را اذيت كند خدا بوى بهشت را بر أو حرام مىكند وجاى أو در جهنم است ،
وهر كس حق همسايه را ضايع كند از ما ( مسلمانان ) نيست " .
هامش
( 1 ) برگرفته از وسائل الشيعة ، كتاب الحج ، باب 86 از أبواب " احكام العشرة " ، حديث 5 .