فرآهم آورده ، اگر فروش آنها در پايان هر سال ممكن باشد بايد در پايان سال أول خمس
أصل سرمايه وترقى آن را ، ودر سالهاى بعد خمس ترقى قيمت باقيمانده را بپردازد ،
هر چند آنها را نفروشد . واگر چندين سال حساب نكرده ، كافى نيست خمس همه را
بدهد ، بلكه بايد خمس سال به سال را حساب كند وخمس در آمد
هر سال را با همه در آمد خمس سال قبل بدهد ، مثلا اگر آخر سال أول همه مال صد هزار تومان ارزش داشته وآخر
سال دوم دويست هزار تومان ارزش دارد ، بيست هزار تومان براي سال أول بدهكار است
واز صد هزار تومان سال دوم ، بيست هزار تومان آن سود خمس سال أول است
وشانزده هزار تومان نيز براي هشتاد هزار تومان سود سال دوم بدهكار است ، پس در آخر
سال دوم پنجاه وشش هزار تومان بدهكار مىباشد . وبه همين نسبت حساب سالهاى بعد
بايد انجام شود ، وكسى كه شخصا توان محاسبه را ندارد بايد به مجتهد جامع الشرايط اعلم
يا نماينده أو مراجعه ومصالحه نمايد .
" مسأله 1645 " هر گاه از در آمد سال چيزى را كه جزو مخارج أو نيست خريدارى
كند وقيمت آن ترقى نمايد ، بايد علاوة بر خمس أصل آن خمس ترقى قيمت را نيز بپردازد .
" مسأله 1646 " اگر قيمت جنسي كه براي تجارت خريد بالا رود وآن را نفروشد
ودر بين سال قيمتش پايين آيد ، خمس مقدارى كه بالا رفته بر أو واجب نيست ، واگر پس
از ترقى قيمت به اميد ترقى بيشتر - با وجود مشترى وامكان فروش - بي جهت تا پايان سال آن
را نفروشد ودر سال بعد قيمتش تنزل پيدا كند ، خمس ترقى قيمت را بايد بپردازد ، ولى اگر
به اندازه اى نگه داشته كه تجار معمولا براي گران شدن جنس آن را نگه مىدارند واتفاقا
قيمت آن تنزل پيدا كند ، خمس ترقى قيمت آن را بدهكار نيست .
" مسأله 1647 " اگر عين مالي را كه خمس ندارد - مانند ارث يا مهريه - سرمايه ويا
وسيله تجارت يا كسب قرار دهد ، لازم نيست خمس آن را بدهد ، ولى اگر قيمت آن ترقى
پيدا كند ويك سال از آن بگذرد وامكان فروش هم داشته باشد ، بايد خمس ترقى قيمت را
بپردازد .
" مسأله 1648 " هر جنس ومالي كه يك بار خمس آن داده شود ديگر خمس به آن تعلق
نمىگيرد ، مگر اين كه رشد كرده يا قيمت آن افزايش يابد ، كه بايد خمس مقدارى كه رشد
كرده يا افزايش يافته داده شود ، ولى اگر رشد قيمت بر اثر كاهش ارزش پول باشد - به
طورى كه در آمد وغنيمت محسوب نشود - خمس آن لازم نيست .
" مسأله 1649 " اگر نهالى را از در آمد خود بخرد وبكارد ، چنانچه خمس آن را نداده
باشد بايد خمس درخت را بپردازد .
توضيح المسائل ( فارسي ) — صفحة 291
مساهمون: الشيخ المنتظري
ص٢٩١