وآله وسلم - خالد بن وليد را از تبوك به جانب أو متوجّه ساخته فرمود : زود باشد كه ملاقاة كنى به أو در حالتي كه صيد وحش مىكرده باشد . الحديث [ 140 - آ ] .
ابن سعد گفته : دومة الجندل در طرفي است از شام ميان آن ودمشق « 1 » پنج شبه راه است وميان آن ومدينه پانزده شبه راه است وآنجا را پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - غزات كرده وبه ساحت آن نزول فرموده ودر آنجا هيچ كس نيافته واز آنجا سريهها فرستاده .
ابن هشام گفته : پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - پيش از آنكه به آنجا رسند رُجوع فرمودهاند وزعم بعضي آن است تحكيم حكمين در دومة الجندل بوده واز ابن أبي ليلى در اين باب حديثي منقول است .
دُوَيْخل : به ضم دال به صيغهء تصغير يكى از دو كوهى است كه در غربى مساجد فتح است متعلق به بنى عبيد .
حرف الدال المعجمة « 2 »
ذاتِ الاجدال : به جيم موضعي است در تنگى صفراء .
ذَوامَر : به فتح همزه وميم سه منزل راه است از مدينهء شريفه در قريهء نخيل . ابن حزم گفته : پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - أو را به عوسجة جهنى اقطاع نموده .
ذواوان : به معنى حين . ابن إسحاق گفته كه چون پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - از غزوهء تبوك مراجعت فرموده به ذواوان كه ميان أو ومدينه يك ساعت راه است نزول نمود خبر مسجد ضرار به سمع شريفش رسيد .
ذوالجَدْر : به فتح جيم وسكون دال بر شش فرسنگ است در نواحي قبا .
ذات الجيش : به فتح جيم وسكون مثناه تحتانيه وأولات الجيش نيز گويند ، از حدود حرم محترم مدينهء مُشرّفه است . گويند كه بر شش فرسنگى ذوالحليفه است در قولي
و
هامش
( 1 ) - ل وم : دمش .
( 2 ) - در متن عربى چاپ شدهء خلاصه وفاء الوفاء مبحث « ذال » بسيار ناقص آمده است . معلوم شد كه نسخهء كامل در اختيار مصحح نبوده است . ص 481 ، افتادگيهاى اين مبحث در متن عربى در مبحث راء وجيم آمده است . ص 483 . اما در هر حال متأسفانه اين مبحث به ترتيب نهجى نيست .