آن چاه آب خورد ودابه خود را به سدرهاى كه در آن زمين بود بر بست .
صاحب تاريخ مىگويد : اين بئر معروف نيست .
بئر انس بن مالك بن النضر - رضى اللَّه عنه
از انس مروى شده كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در چاه خانهء أو آب دهان مبارك خود را انداخته پس چنان شده كه در مدينه چاهى خوش آبتر از آن نبوده وغير اين نيز أحاديث ديگر در باب اين چاه مبارك وارد شده .
صاحب تاريخ مىگويد : ابن شبّه بيان نموده كه دار انس در بنى حديله بوده ومىگويد كه ملخص مىشود از كلام أو كه مرجح آن است كه اين چاه همان چاهى است كه امروز معروف است به رباطيّه وقف رباط يمنه « 1 » در شامي حديقه معروف به روميه در نزديكى دار فحل وآبش شيرين است .
بئر اهاب
مروى شده كه پيغامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در آن چاه آب دهان مبارك خود را انداخته وايضاً مروى شده كه آن حضرت - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - بيرون شد تا كه به بئر اهاب آمد وگفت نزديك است كه بنيان يعنى بنا ومعمورى به اينجا رسد وحال آنكه آن موضع در حرهء غربى بود واز آنچه گفتهاند چنان ملخص مىشود كه اين همان چاهى است كه امروز معروف است به زمزم ودر طرف جدار قبلي حديقه آثار بناى قديم هست كه ظاهر در آن است كه اثر قصر إسماعيل بن الوليد بن هشام است كه نصف آن چاه را خريده بود ومطرى گفته كه لا يزال أهل مدينه قديماً وحديثاً از آن چاه تبرّك مىجويند وآب آن را به آفاق عالم همچو زمزم نقل مىكنند .
بئر البُصه
البصه به ضم باي موحده وتخفيف صاد مهمله ، چنان كه بر السنهء أهل بلد داير است ومجد گفته كه به تشديد است گويا از بَصّ الماء به معنى رشح است .
هامش
( 1 ) - ل : ربا يمنه ؛ د : يمنيه .