حديث حسن غريب است ونمىدانيم كه از أسيد غير اين حديثي به صحت رسيده باشد .
ابن حبّان در صحيح خود روايت كرده كه به ابن عمر گفتند كه قصد كجا دارى ؟ گفت :
قصد اين مسجدى كه در بنى عمرو بن عوف است به درستى كه از رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - شنيدم كه مىگفت كه هر كه نماز بگزارد در اين مسجد مىباشد آن نماز أو همچو عمرهاى ودر بعضي روايات ديگر آمده كه كسى كه در خانهء خود وضو سازد وبعد از آن بيايد به مسجد قبا ونماز گزارد ، مىباشد أو را همچو اجر عمره ودر بعضي روايات ديگر چهار ركعت آمده وغير مذكور أحاديث ديگر هم در اين معنى كه زيارة آن مسجد شريف ونماز كردن در آن همچو عمره است وارد شده كه يكديگر را تقويت وتظاهر مىكند .
اما مصلّاى شريف آن حضرت - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در آن مسجد قبل از تحويل قبله
بدان كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - نماز كرده است به سوى استوانهء « 1 » سوم از در كه بعد از آن استوانهء رحبهء مسجد است ودر جانب شرقي آن استوانهء محرابى بنا كردهاند وبعد از تحويل قبله به جانب شرقي استوانه كه ثالث است [ 97 - آ ] از أساطين رحبه وبعد از آن تا ديوار قبلي استوانه ديگر نيست ، آن حضرت - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - نماز كرده وكسى كه در اين جانب مذكور ايستاده شود محراب مواجه أو مىدانند واين استوانه را از استوان مخلق گويند واستوانهء مخلق را بر استوانهء رحبه نيز اطلاق كردهاند وآنكه ابورقيش گفته كه رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - بنا كرد مسجد قبا را وپيش برد ديوار قبله را به اين موضعي كه امروز ديوار قبله است ظاهر است در آنكه در موضع محراب نماز مىكرده باشد آن حضرت - صلى اللَّه عليه وآله وسلم ، پس جمع بايد كرد ميان آنكه بعد از تحويل مصلّاى شريف جانب شرقي استوانه مخلق بود وميان آنكه آن حضرت ديوار قبله را به اين موضع پيش برد .
صاحب تاريخ اين اشكال را كرده وجواب نگفته - اللَّه اعلم - مگر همچو گوييم كه بعد از تحويل قبله وپيش از تقديم قبله محراب - واللَّه اعلم بالصواب .
هامش
( 1 ) - ل : سطوانه .