نخيلى كه در صحن مسجد است سقايهاى بود كه بعضي مشايخ حرم آن را احداث كرده ، براي آن مصرف تعيين نموده ليكن چون به سبب ازالهء نجاسات واذى « 1 » ، شرّ أو بيشتر از خير أو شد قاضى وغير أو با أكابر گفت وگويى نموده آن را ازاله كردند وابن نجار ذكر « 2 » كرده كه در صحن مسجد ، بعضي امراى شام ، بركه يعنى حوضي كه زينهها داشت وبه فوّارهء آب عين در آن مىريخت احداث كرده بود ومطرى گفته كه مردم در آنجا وضو مىساختند چون رفته رفته به جايى رسيد كه موجب انتهاكهء حُرمت حرم شريف شد آن را سدّ نمودند . وهم ابن نجار گفته كه مادر خليفه الناصر لدين اللَّه در جانب شامي مسجد براي وضو سقايهاى ساخت مشتمل برخلاجاى بسيارواز ديوارشامى مسجدبهجانب أو درها گشاد .
اما حواصل مسجد : يعنى خانه كه در درون مسجد است :
يكى از آن جمله قُبّهاى است كه در صحن مسجد است وبارها مذكور شد .
ديگر در پيش چهار مناره ، چهار خزينه است كه از آنجا بالا مىروند .
ديگر در جانب باب غربى شمالي خزانهء خرد است ودر پهلوى أو حاصل كلان است .
ديگر در جانب باب شرقي شمالي دو خزينه ويك حاصل است .
ديگر ميان باب جبرئيل وبابالنساء يك خزانه است كه أول از چوب بوده ودر پهلوىاو صندوقى است كه روغن چراغى كه از قبهء ميان صحن مىبرآرند در آنجا مىنهند .
ديگر در غربى مسجد حاصلى ديگر است كه در أو در محاذاة خوخهء أبو بكر است وآن خوخه بيشتر راه رحبهء قضا بوده وامروز از آن حاصل سه درى است كه از آنها به مسجد در مىآيند ودَرِ سومى كه جانب بابالسلام است محل خوخهء أبو بكر است وشش فانوس است [ 87 - آ ] كه بعد از نماز عشا خادمان حرم به آنها گشته مردم را از مسجد
اخراج مىكنند واين فانوسها را شيخ خدام ، كافور مظفرى ترتيب داده وپيش از آن به مشعلهايى « 3 » از سقف « 4 » خرما كه آن را در روى زمين مىكشيدهاند مردم را خبردار ساخته از
هامش
( 1 ) - د : ندارد .
( 2 ) - ل : ذكرى .
( 3 ) - ل : شعلههايى .
( 4 ) - سقف : شاخه .