صدوق در من لا يحضره الفقيه « 1 » ، ابن ابى شعبه حلبى در تحف العقول « 2 » ، مفيد در ارشاد « 3 » ، و مسعودى در مروج الذهب « 4 » با تفاوتهايى نقل كردهاند .
نكاتى پيرامون خطبه
از تأمل در مدارك خطبه روشن مىشود كه آنچه « ابن ميثم » ، شارح نهج البلاغه بعد از نقل عنوان خطبه آورده از اينكه ، « اين خطبه بخشى از خطبهاى است كه در اول آن آمده : " الحمد للّه غير مقنوط من رحمته " ، كه بعد مىآيد و علت اينكه سيّد رضى رحمه اللّه اين قسمت آن را مقدم داشته ، همان مطلبى است كه خودش در اول كتاب تذكّر داده از اينكه در نقل خطبهها ترتيب را رعايت نمىكند » . صحت ندارد ؛ زيرا از كجا معلوم كه سيّد رضى رحمه اللّه اين خطبه را از روايت صدوق نقل كرده ( تا اين موضوع در آن صحيح باشد ) و شايد از بيان جاحظ يا مروج مسعودى نقل كرده باشد ، بلكه احتمال دوم صحيح است به علت كمال مشابهت عنوانى كه سيّد رضى رحمه اللّه نقل كرده با عنوان آن دو ، بلكه عدم اخذ از روايت صدوق قطعى است به علت اختلاف زيادى كه بين دو نقل هست . همانگونه كه اعتذارى كه از قول سيّد رضى رحمه اللّه اظهار داشته واقعيت ندارد ؛ زيرا سيّد رضى رحمه اللّه نفرموده در قسمتهايى كه از يك خطبه انتخاب مىكند ترتيب را رعايت نمىكند ، بلكه گفته ملتزم به نقل تمام خطبه نيست ، و احيانا بخشهايى از يك خطبه را ، كه بلاغت و درخشندگى دارد ، برمىگزيند و نقل مىنمايد ؛ ولى در نقل آن قسمتها ترتيب را مراعات مىكند و تقديم و تأخير نمىنمايد .
اما اختلافى كه در نقل اين خطبه ديده مىشود كه در بعض مدارك بهعنوان بخشى از يك خطبه و در بعضى با عنوانى مستقل آمده ، با توجه به اين عنوانى كه در غارات ثقفى نقل شده : « روي أنه عليه السّلام كان كثيرا ، يقول في خطبته » « 5 » مىتوان بر طرف نمود ؛ زيرا
هامش
( 1 ) . ج 1 ، ص 327 .
( 2 ) . ص 99 - 102 .
( 3 ) . ص 127 .
( 4 ) . ج 2 ، ص 419 .
( 5 ) . « روايت شده كه امام عليه السّلام بسيارى اوقات در خطبهاش مىفرمود » .