الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ * إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ إِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ
« 1 » ؛
پس از موسى و رسولان بعدى ما تو را بر شريعت كامل در امر دين مقرر فرموديم تو آن شريعت و آيين خدا را كاملا پيروى كن و هيچ پيرو هواى نفس مردم ( مشرك ) نادان مباش . آن مردم هيچ تو را از ارادهء خدا بىنياز نكنند و ستمكاران عالم در ظلم و ستم دوستدار و مددكار يكديگرند . و خدا دوستدار متّقيان است .
« حد » آورده : هرگاه در مقام ريشهيابى و پى بردن به علت انحراف و تباهى بعضى از گروههاى متكلمين برآيى با اينكه داراى هوش و استعداد و دانش بودهاند درمىيابى كه هيچ عاملى جز پيروى هواى نفس نداشته ، و جانبدارى آنان از مذهب و مسلكى كه براى خود برگزيده سبب جذب پيروان و شاگردان و شهرت و اعتبار آنان نزد سلاطين گرديده بهطورى كه در صورت تغيير مذهب و مسلك از شماتت دشمنان و زخمزبان رقيبان بسيار بيمناك بودهاند . و اگر كسى به ديدهء انصاف بنگرد و عادلانه قضاوت كند صحت آنچه را گفتيم درمىيابد ، همواره هواى نفس تباهكننده و كشندهء آدمى است و بدين جهت خداى تعالى مىفرمايد :
وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى
.
و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده : سه چيز آدمى را به هلاكت مىرساند : بخلى كه در وجود انسانى حاكم باشد ؛ هواى نفسى كه از آن پيروى شود ؛ و خودپسندى . . . « 2 »
مؤلف : در ذيل خطبه - بنابر روايت سليم - آمده : و إنّما بدء وقوع الفتن أهواء تتّبع ، و أحكام تبتدع ، يخالف فيها حكم اللّه يتولّى فيها رجال رجالا . . . .
طول امل آخرت را از ياد مىبرد
و أمّا طول الأمل فينسي الآخرة ؛ و اما آرزوى دراز آخرت را از ياد مىبرد .
نسيان آخرت سبب پيدايش مفاسد بىشمارى است . خداى تعالى مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . جاثيه ( 45 ) آيهء 18 و 19 .
( 2 ) . شرح ابن ابى الحديد ، ج 2 ، ص 319 .