گشته است ، بكوشيد ، امّا بايد دانست جنگ ، شرّى آشكار و طعمى بسيار تلخ دارد ، پس هر كس براى آن آماده شود ، توشهء لازم را براى آن مهيّا نمايد و از زخمهايش پيش از فرا رسيدن آن ، نهراسد ، همانا او يار آن خواهد بود و هر كس پيش از فرا رسيدن وقت و مشخص شدن شيوه و تلاشش ، به سوى آن بشتابد ، پس آن نزديكتر باشد به اينكه سودى به قوم خود نرساند و خود را به هلاكت اندازد . از خداوند مسئلت داريم كه شما را با يارى خود ، قدرت بخشد » « 1 » .
( 1 ) اين خطابه ، سرشار است از دعوت به شتاب براى جنگ و آمادگى كامل براى آن و دقت در تهيّهء تداركات كه اينها از موجبات پيروزى و از وسايل چيره شدن بر دشمنان است و اينكه كوتاهى كردن و بىاعتنايى به آن ، موجب هزيمت و شكست مىگردد و اين خطابه بر آگاهى وسيع امام در امور نظامى و مسائل جنگ ، دلالت دارد .
( 2 ) پس از سخنرانى سبط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مردم براى جنگ مهيّا شدند و در تنظيم قواى خود كوشيدند و هنگامى كه زاد و توشهء آنان مهيّا شد ، امام امير المؤمنين عليه السّلام همراه آنان براى جنگ با فرزند ابو سفيان ، حركت كرد و طليعههاى لشكر خود را پيش فرستاد و به آنها دستور داد كه جنگ با اهل شام را آغاز نكنند تا آن حضرت به آنها برسد .
( 3 ) گردانهاى لشكر عراق همچون سيل به راه افتادند و يقين داشتند كه با نيروهاى عصيانگر بر ضد اسلام و دشمنان اهداف آن ، مىجنگند .
در اثناى مسير امام ، حوادث بسيارى اتفاق افتاد كه نيازى به اطالهء كلام در
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه 3 / 186 ( چاپ اسماعيليان ) .