كوفه و نوع روابط اجتماعى ميان آنها و زندگى اقتصادى حاكم بر آنان را مشخص سازيم تا بحث در اين مسائل ، علل ناكامى انقلاب را روشن سازد و حالت بىتفاوتى و انحرافات فكرى مورد ابتلاى آن اجتماع را كه نتيجه آن ، ارتكاب نكوهيدهترين جنايت در تاريخ انسانيت يعنى اقدام به قتل ريحانهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نيز واضح شود . اينك اين موارد ، از نظر خوانندگان مىگذرد .
( 1 )
پديدههاى اجتماعى
پديدههاى اجتماعى كه اجتماع كوفه در ميان ملتها منحصرا داشته است ، عبارت بودند از :
( 2 )
تناقض در رفتار
پديدهء عجيب در اجتماع كوفه اين بود كه آن اجتماع با حيات واقعىاش در تناقض بود ؛ زيرا چيزى را مىگفت و ضد آن را عمل مىكرد و به چيزى ايمان داشت و خلاف آن را ، مرتكب مىشد در حالى كه لازم است ، اعمال انسان با معتقداتش تطابق داشته باشد ، اين تناقض را « فرزدق » هنگامى كه امام از وى دربارهء مردم كوفه پرسيد ، بيان كرد و به امام گفت : « من دلهاى مردم را همراه تو يافتم در حالى كه شمشيرهايشان بر عليه تو كشيده شده است » .
( 3 ) در حالى كه لازم بود شمشيرهاى آنان از آنچه به آن ايمان داشتند ، حمايت كند و در راه آنچه بدان معتقد بودند ، مبارزه نمايند كه نظير اين پديده ، در تاريخ هيچيك از ملتها ديده نمىشود .
( 4 ) از عجايب اين تناقض اين است كه اجتماع كوفه ، به صورت مثبت در