( 1 )
توضيحى دربارهء اين موضوع
گمان غالب اين است كه نامهء مسلم و جواب امام ، از مطالب جعل شده است و صحتى ندارد ؛ زيرا :
( 2 ) 1 - بنا به آنچه حموى نوشته ، « مضيق الخبت » كه مسلم نامهاش به امام را از آنجا فرستاد ، ميان مكه و مدينه واقع است . « 1 » در حالى كه روايت مىگويد مسلم دو راهنما از مدينه استخدام نمود و به سوى عراق خارج شدند و راه را گم كردند ، دو راهنما مردند و طبيعى است كه اين حادثه ، ميان مدينه و عراق واقع شد و ميان مكه و مدينه اتفاق نيفتاد .
( 3 ) 2 - اگر ميان مدينه و عراق جايى به همين نام باشد و حموى آن را ذكر ننموده است ، سفر رفت و برگشت از آنجا تا مكه ، زمانى بيش از ده روز نياز دارد ، در حالى كه سفر مسلم از مكه به عراق را مورخان تعيين نموده و گفتهاند وى روز پانزدهم ماه رمضان از مكه مسافرت نمود و روز پنجم شوال به كوفه وارد شد و مجموع روزهاى سفرش بيست روز بوده است اين كوتاهترين زمانى است كه مسافر از مكه تا كوفه طى مىكند ؛ زيرا مسافت ميان آنها بيش از يك هزار و ششصد كيلومتر مىباشد كه اگر از اين مدت ، سفر فرستاده مسلم از آن محل و بازگشت وى به آنجا را كم نماييم ، مدت سفر مسلم از مكه به كوفه كمتر از ده روز مىشود كه طى آن مسافت با اين مدت زمانى ، معمولا محال بوده است .
( 4 ) 3 - امام ، در نامهاش مسلم را متهم به ترس نموده ، اين مسأله با معتمد خواندن وى كه او را مورد اعتماد و بزرگ اهل بيتش و فرد برتر در فضيلت بر آنها
هامش
( 1 ) معجم البلدان 2 / 343 .