مال به عنوان سلاحى براى ارعاب و وسيلهاى براى تقرّب بود ؛ زيرا گروهى از مردم را از آن محروم ساختند ولى آن را چندين برابر بيشتر به گروهى ديگر دادند تا بهايى براى وجدان و تضمينى براى سكوت آنان باشد » « 1 » .
( 1 ) « شكرى فيصل » ، مال را يكى از دو عامل اساسى مىداند كه اجتماع اسلامى به صورتى عجيب در برابر آنها خاضع گشت و از جمله عوامل در فتنههاى سياست و تسلط طبقهء حاكم از قريش و نيز يكى از عوامل پيدا شدن اختلاف ميان عرب و غير عرب و حتى ميان خود مردم عرب بوده است « 2 » .
( 2 )
بخششهاى بسيار چشمگير معاويه به خاندانش
معاويه ، اموال بسيار فراوانى را به خاندان خويش بخشيد و ثروتهاى گسترده در اختيار آنان قرار داد « 3 » تا جايگاه آنان را قدرت بخشد و نفوذشان را در عالم اسلامى ، گسترش دهد در حالى كه بينوايى و محروميت را ميان بيشتر گروههاى ملت منتشر كرده بود .
( 3 )
بخشيدن خراج مصر به عمرو عاص
معاويه ، خراج مصر را به « عمرو عاص » بخشيد و آن را مادام العمر ، طعمهاى براى وى قرار داد و اين به خاطر همكارى عمرو عاص با وى در مبارزه با امير المؤمنين عليه السّلام پرچمدار حق و عدالت در زمين بود كه تفصيل اين مطلب را در مباحث قبلى بيان كرديم .
هامش
( 1 ) اتجاهات الشعر العربى ، ص 27 .
( 2 ) شكرى فيصل ، المجتمعات الاسلامية فى القرن الاول ، ص 50
( 3 ) الفخرى ، ص 104 - 105 .