اهميت فاصله
اهميت فاصلههاى قرآنى در اين نكته خود را نشان مىدهد كه از طريق جريان يافتن نغمه و انسجام لفظ در آيات ، سبك قرآن را قدرت و پيوستگى مىبخشد .
جوشش آن به همراه معانى به آن قدرت و نرمى مىبخشد كه بر جان مخاطبان تأثيرگذار است . ابن قتيبه مىگويد : « خداوند قرآن را حالت تلاوت بخشيده است كه طول تلاوت موجب ملال نمىگردد و به گونهاى است كه گوش را آزار نمىدهد و چنان با طراوت است كه با تكرار بسيار ، كهنه نمىگردد . « 1 » گويى به زبان عصر بيان مىشود . چيزى كه زيباشناسان امروزه در احساس آوايى نسبت به زيبايى و كيفيت تكيهء آن بر انسجام آهنگ در تكرار يكنواخت به آن رسيدهاند اين است كه موجب آزار گوش نمىگردد و با لرزشهاى درونى كه در درون ايجاد مىكند هماهنگ است . » « 2 »
از جمله كثرت جريان حروف مدولين و الحاق نون در فاصلهها براى ايجاد طرب و ترنم است كه قرآن كريم بر زيباترين مقطع و روانترين محل وقف آمده است . « 3 »
چنانكه در آيات زير مشاهده مىكنيم :
الم . ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ . الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ . وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ
« 4 » دو حرف مدّولين ، ياء و واو ، با نون در اين آيات آمدهاند . يا مىفرمايد :
عَلَّمَ الْقُرْآنَ . خَلَقَ الْإِنْسانَ . عَلَّمَهُ الْبَيانَ . الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ
« 5 » كه نون به حرف مدّولين يعنى الف چسبيده است . اين بدان معناست كه فاصلههاى قرآن تنها به اين حروف محدود شده است بلكه اين تفسير به كثرت آمدن آنها در فاصلهها در مقايسه با ديگر حروف است ، چون اين حروف داراى آهنگ و ريتمى هستند كه در ديگر حروف يافت نمىشود و از خروج هوا هنگام تلفظ از ريهها و گذشتن از حنجره ، حلق و دهان در كانالى كه بدون مانع است و مجراى آن باريك
هامش
( 1 ) تأويل مشكل القرآن ، ص 3 .
( 2 ) اثر القرآن فى تطور النقد ، صص 243 - 244 .
( 3 ) البرهان ، ج 1 ، صص 68 - 69 .
( 4 ) بقرة : 1 - 4 .
( 5 ) رحمن : 1 - 5 .