24 . سبك بودن لفظ
، مثل مقدم شدن إنس بر جنّ در آيهء
وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ
« 1 » .
اين مردود است ، چون تقديم و تأخير به بافت مربوطاند و معناى دقيقى را ادا مىكنند كه بدون آنها ممكن نيست و سبك معجزهآسا تنها سبكى لفظ را بدون توجّه به معنا را هرگز مراعات نمىكند و اگر جنّ را بر إنس مقدم نموده حتما انگيزهاى در آن است و همچنين اگر مؤخر نمايد . گاه بافت به حسب قدمت در وجود مرتّب مىشود و ذكر واژگان بر همين اساس مرتب مىگردد و از قديمتر آغاز مىشود ، مثل
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
« 2 » . جن را قبل از انسان آفريد به دليل اينكه در آيهء زير فرموده است :
وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ
« 3 » . لذا به همين دليل جنّ را بر انسان مقدم كرده است . « 4 »
گاه بافت خطاب به جن است و لذا جن بر انسان مقدم مىشود . فرموده است :
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ
« 5 » و
يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ
« 6 » . همچنين اگر انسان بر جنّ مقدم شود كه حتما بايد علتى در بافت باشد كه آن را اقتضا كند ، مثل آيهء
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً
« 7 » . انسان را بر جنّ مقدم كرده است چون تحدى بر آدميان واقع شده است ، چون پيامبر ص اساسا براى آنها مبعوث شده است . آنچه كه بعد از اين آيه آمده موجب تقويت تقديم مىگردد . مثل آيهء
وَ لَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُوراً . وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً
« 8 » .
25 . رعايت فاصلهها
، مثل مقدم كردن جحيم بر صلّوة در آيهء
خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ
« 9 » . اگر مىفرمود : « صلّوه الجحيم » همان معنا را مىداد ولى وحدت
هامش
( 1 ) انعام : 112 .
( 2 ) ذاريات : 56 .
( 3 ) حجر : 27 .
( 4 ) التعبير القرآنى ، ص 51 .
( 5 ) انعام : 128 .
( 6 ) انعام : 130 .
( 7 ) اسراء : 88 .
( 8 ) اسراء : 89 و 90 .
( 9 ) حاقة : 30 - 31 .