هر دو آيه مورد دروغ يعنى مفعول به را ذكر نكرده است كه به وسيلهء حرف جر « باء » متعدى مىشود . اما بافت در سورهء يونس مفعول به را ذكر كرده است . مىفرمايد :
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقامِي وَ تَذْكِيرِي
« 1 » و سپس فرمود :
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْناهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَ جَعَلْناهُمْ خَلائِفَ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ
. « 2 » ذكر مفعول به قصد تخصيص وصفشان به دروغ است ، چون در آيهء
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلى قَوْمِهِمْ فَجاؤُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ
« 3 » به تكذيب دروغگويان قوم نوح ع اشاره شده است . متعدى شدن فعل تكرار شده است تا معلوم شود كه اين فعل موردنظر است و چون متعدى آمده ، آن هم مثل آن متعدى شده است . « 4 »
بافت سورهء اعراف پس از آيهء مذكور بر حذف مذكور در سورهء يونس آمده است .
چون در سورهء اعراف فرموده است
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى بِآياتِنا إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ
« 5 » .
در سورهء يونس فرموده است :
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى وَ هارُونَ إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ بِآياتِنا
« 6 » و در سورهء اعراف فرموده است كه موسى ع را مبعوث كرد و در يونس فرمود كه موسى ع و هارون را . هارون را ذكر كرده است كه با بافت ذكر مفعول در فكذّبوه و كذّبوا بآياتنا و كذّبوا به در آيهء 73 و 74 سورهء يونس سازگار است . « 7 »
- زيادت
خداوند فرموده است :
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ . إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ ما تَعْبُدُونَ ؟ قالُوا نَعْبُدُ أَصْناماً فَنَظَلُّ لَها عاكِفِينَ
. « 8 »
و باز فرمود :
وَ إِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ . إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ . إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ ما ذا تَعْبُدُونَ . أَ إِفْكاً آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ . فَما ظَنُّكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ
. « 9 » در آيهء نخست ما تعبدون
هامش
( 1 ) يونس : 71 .
( 2 ) يونس : 73 .
( 3 ) يونس : 74 .
( 4 ) درة التنزيل ، صص 164 - 166 .
( 5 ) اعراف : 103 .
( 6 ) يونس : 75 .
( 7 ) التعبير القرآنى ، ص 87 .
( 8 ) شعرا : 69 - 71 .
( 9 ) صافّات : 83 - 87 .