ديگرى مىآورد و در لابلاى كتابش نمونههاى بسيارى براى نقد و روند نقد ارائه مىدهد . « 1 »
معانى وجه بلاغى
رويكرد ذوقى در بارزترين صورتش نزد باقلانى در وجه بلاغى اعجاز متجلّى مىشود كه بهطور خلاصه آن را در نظم شگفت قرآن ، تأليف عجيب ، نهايت بلاغت ، به حدى كه بشر از آفرينش آن عاجز است ، آورده است . وى آن را در بيست معنا « 2 » بهطور مفصل ذكر كرده است ، پس از آنكه دانشمندان قبل از وى در اين باب به اجمال سخن گفته بودند :
معناى نخست . به تمامى قرآن بازمىگردد يعنى نظم آن در تغيير گونهها و تفاوت روشها ، خارج از عادت معمول نظام كلام بشر ، متفاوت از ترتيب معمول خطابشان ، سبك ويژهء آن و تمايز در تغيير سبك كلام عادى .
باقلانى در اين وجه به آشكار نمودن ويژگى قرآن به شكل كلى آن توجه نموده است ، از امورى كه به كل قرآن و بدون نگاه به مؤلفههاى تشكيل دهندهء آن و اجزايى كه در معانى و تركيبهاى قرآن جريان دارد ، مربوط مىشود . تمام اينها پديدهاى جديد در برابر روشهاى معمول عرب در بيان ، يعنى شعر و خطبه و نامه و وصيت است .
در ضمن شكل كلى مربوط به احوال سبك در قرآن با كلام عرب متفاوت است و آن روشهاى پنجگانهاى است كه كلام به آن وابسته است :
1 . شعر
2 . كلام موزون غير مقفّا
3 . كلام مسجّع
هامش
( 1 ) همان ، ص 129 ، 180 ، 181 .
( 2 ) همان ، صص 35 - 46 .