قرائت على [ ع ] قرائت عمومى
يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا
مَنْ بَعَثَنا
« 1 » ( به صورت استفهام ) .
جيلا ( جبلا ) « 2 » ( با باء ) .
تمام اين نمونههايى كه آورديم ، تعبيراتى است درست و قابل اعتماد از ويژگى تقريبى روايتهاى قرائتى كه از على [ ع ] آمده است . با وجودى كه در قرائتهاى وى عبارتهاى اضافى از متن قرآن وجود ندارد ولى او را مىبينيم كه همچون ابن مسعود ، ابن عباس ، ابىّ بن كعب آيهء 79 از سورهء كهف را چنين قرائت كرده است : ( و كان أمامهم ملك يأخذ كلّ سفينة صالحة غصبا ) در حالى كه قرائت عمومى چنين است
وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْباً
« 3 » ؛ لذا اين تفاوت ، تنها تفاوت تفسيرى است و طبق آنچه كه از على [ ع ] و ديگر صحابه رسيده كه مطابق مصحف نمونه [ امام ] قرائت مىكردهاند ، اين فرق تنها به عنوان بيان مراد آيه ، شمرده مىشود . امّا ديگر روايتهاى قرائتى وى ، مطابقت دائمى با رسم الخط عثمانى دارد ، هر چند كه خواننده مىپندارد متفاوت است . روايتهاى قرائتى كه با « اشباع » يا « قصر الف » از قرائت عمومى متفاوت مىنمايند . قرائتهايى هستند كه كاملا با رسم الخط عثمانى موافقند چون به طور معمول در رسم الخط عثمانى « الف » نگاشته نمىشود لذا كلمه احتمال دو تلفظ را پيدا مىكند مانند ( ملك يوم الدّين ) كه ما به صورت الف « مالك » مىخوانيم . اين كلمه ( ملك ) در قرائت صحيح ابو عمرو بن علاء نيز با الف است ولى در قرائت غير او « ملك » مىباشد . و يا مثل « كلام و كلم » ، « حصاده و حصده » ، « رياشا و ريشا » ، « رشاد و رشد » و « خالفوا و خلّفوا » . همچنين روايتهاى قرائتى از وى را مىيابيم كه مطابقت آن با رسم الخط عثمانى به اين گونه نيست ، بلكه بيانگر معنايى است كه با معناى قرآنى در قرائت
هامش
( 1 ) يس ( 36 ) ، بخشى از آيهء 52 . بنگريد به : البحر المحيط ، ج 7 ، ص 341 ؛ ابن خالويه ، المختصر ، ص 125 ؛ الكرمانى ، شواذ القراءة ، ص 203 و ابن جنّى ، المحتسب ، ص 136 .
( 2 ) يس ( 36 ) ، بخشى از آيهء 62 . بنگريد به : البحر المحيط ، ج 7 ، ص 344 و شواذ القراءة ، ص 204 .
( 3 ) كهف ( 18 ) ، بخشى از آيهء 79 : . . . پيشاپيش آنان ، پادشاهى بود كه هر كشتى [ درستى ] را به زور مىگرفت .