مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ
« 1 » .
ابىّ به جاى
وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
« 2 » ، ( فزعت قلوبهم ) قرائت كرده است .
ابىّ و ابن مسعود به جاى
أَعْصِرُ خَمْراً
« 3 » ، ( اعصر عنبا ) قرائت كردهاند .
ابىّ ، عبد اللّه ، انس بن مالك و ابن زبير به جاى ( صوما ) « 4 » ، ( انّى نذرت للرّحمن صمتا ) قرائت كردهاند .
ابىّ و گروهى به جاى
فَقَبَضْتُ قَبْضَةً
« 5 » ، « فقبصت قبصة » قرائت كردهاند بدون شك اين تغييرها ، به قصد تفسير و با قرار دادن واژهاى مترادف در جاى واژه مترادفش به وسيلهء يكى از حافظان بوده است كه حتى يك كلمه از وحى منزل را فراموش نكرده بودند .
ب ) امّا در شكل دوّم اين روايتها ، ويژگى عبارتهاى اضافى - بيانى بر آنها غالب است كه - به نظر ما - ويژگىاى است كه از همان گذشته با آن بوده و بر آن تأكيد داشته است . از جمله :
ابىّ و ابن مسعود
( وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ
- يقولان -
رَبَّنا )
« 6 » با افزودن « يقولان » قرائت كردهاند .
هامش
( 1 ) اعراف ( 7 ) ، آيهء 201 ، بنگريد به : البحر المحيط ، ج 4 ، ص 450 [ در حقيقت ، كسانى كه [ از خدا ] پروا دارند ، چون وسوسهاى از جانب شيطان بديشان رسد [ خدا را ] به ياد آورند و به ناگاه بينا شوند ] .
( 2 ) انفال ( 8 ) ، بخشى از آيهء 2 : بنگريد به : ابو حيان ، البحر المحيط ، ج 4 ، ص 457 .
( 3 ) يوسف ( 12 ) ، بخشى از آيهء 36 . بنگريد به : الكرمانى ، شواذ القراءة ، ص 119 ؛ ابن جنّى ، المحتسب ، ص 83 و البحر المحيط ، ج 5 ، ص 308 .
( 4 ) مريم ( 19 ) ، بخشى از آيهء 26 . بنگريد به : البحر المحيط ، ج 6 ، ص 185 ؛ ابن خالويه ، المختصر من كتاب البديع ، ص 84 و شواذ القراءة ، ص 147 .
( 5 ) طه ( 20 ) ، بخشى از آيهء 96 . بنگريد به : المختصر ، ص 89 ؛ المحتسب ، ص 101 ؛ البحر المحيط ، ج 6 ، ص 273 و شواذ القراءة ، ص 154 . [ قبض گرفتن با تمامى دست و قبص گرفتن با انگشتان دست ] .
( 6 ) نك : بقره ( 2 ) ، بخشى از آيه 127 . بنگريد به : ابو حيّان ، البحر المحيط ، ج 1 ، ص 388 ؛ الكرمانى ، شواذ القراءة ، ص 32 و ابن خالويه ، المختصر ، ص 10 [ و هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل پايههاى خانه [ كعبه ] را بالا مىبردند [ مىگفتند ] : « اى پروردگار ما . . . ] .