زبانى مرتبط به هم از حيث معنايى و لفظى كه در بافت به هم پيوسته مىآيند ، آياتى كه سهيم باشند كه در آنها به كاركرد تضاد زبانى به نفع ابراز انديشهاى تكيه مىكنند ؛ مثل « إخراج الحىّ من الميّت و الميّت من الحىّ و يا « الظلمات من النور » و يا « الشمس و القمر » .
« حسنة و سيّئة » در بسيارى از آيات با هم آمدهاند كه در برخى موقعيّتها به اعمال و گاهى به عواقب اعمال به آنها اشاره شده است « 1 » .
معانىاى كه به وسيله اين واژگان مزدوج تفسير مىشود - وقتى دال بر اعمال يا حوادث ذكر شود - متعدّد است ؛ بهطورى كه بافت موضوعى كه اين دو واژه در آن آمدهاند يا يكى از آنها ، بخشى از آن مىباشند . دليل ما بر اين متن ابن جوزى است كه اين واژه را ذكر كرده و در متن وى اين نكته قابلملاحظه است كه وى به هر دو واژه پرداخته ، علىرغم اينكه وى هميشه هر لفظى را در بخش خاص خود مطرح مىكند ؛ درحالىكه بخشى كه اين دو واژه را آورده ، بخش حسنة و سيّئة نام نهاده و گويى به شرح معنى هر دو پرداخته و گويى به اين همبستگى غالب در كاربرد قرآنى آن دو توجّه مىدهد و مىگويد « 2 » : « مفسّران گفتهاند ، كه حسنة و سيّئة در قرآن بر شش وجه آمده است :
1 - حسنة يعنى توحيد و سيّئة يعنى شرك . از جمله در آيهء
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ . وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
« 3 » . و آيهء
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا
هامش
( 1 ) - اين بر خلاف كاربردهاى ديگر مشتقات اين واژه است كه نشانههاى زبانى بر معانى متباين از حيث طبيعت هستند ؛ نامهايى براى اشيا يا اماكن و اعمال و اشخاص هستند ؛ در آياتى چون« لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ »و« أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ »و« لِيُرِيَهُما سَوْآتِهِما . . .علاوه بر تحوّل لفظ « احسان » در اسلام به اصطلاحى دال بر نوعى از اعمال كه حديث آن را معرفى نموده و مفسران در مواضعى آن را بررسى كردهاند ، امّا اين بخش از حيث توجهش به دلالت حسنة و سيّئة و ارتباط آنها با هم مىباشد ، بدون اينكه به ديگر مدلولهاى متنوع اين واژه بپردازد .
( 2 ) - نزهة الاعين النواظر ، ص 259 .
( 3 ) - نمل ( 27 ) ، آيهء 89 و 90 : و هر كسى نيكى به ميان آورد ، پاداشى بهتر از آن خواهد داشت ، و آنان از هراس آن روز ايمنند . و هر كسى بدى به ميان آورد ، به رو در آتش سرنگون شوند ، آيا جز آنچه مىكرديد سزا داده مىشويد ؟