أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ »
« 1 » . و خوف به معناى علم كه لحيانى در دو آيهء زير آن را تفسير كرده است :
« فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً »
« 2 » و آيهء
« وَ إِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً »
« 3 » .
در نزهة الاعين النواظر ابن جوزى همچنين مىيابيم « 4 » : « مفسران آوردهاند كه خوف در قرآن به پنج وجه آمده است :
1 - همان معناى خوف ؛ در آل عمران :
« وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ »
« 5 » و در اعراف
« وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً »
« 6 » ، و سورهء سجده
« يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً »
« 7 » .
2 - علم ؛ در بقره
« فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً أَوْ إِثْماً »
« 8 » و
« فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ »
« 9 » و در سورهء نساء
« فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً »
« 10 » . و در انعام
« وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ »
« 11 » .
3 - ظن ، در بقره
« إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ »
« 12 » . فرّاء مىگويد ، در قرائت أبىّ بن كعب « إلّا أن يظنّا » آمده است ؛ خوف و ظن در كلام عرب با هم به كار رفتهاند .
شاعر مىگويد :
هامش
( 1 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 83 : و چون خبرى [ حاكى ] از ايمنى يا وحشت به آنها برسد ، انتشارش دهند .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 182 : ولى كسى كه از انحراف [ و تمايل بىجاى ] وصيّت كنندهاى يا از گناه او بيم داشته باشد .
( 3 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 128 : و اگر زنى از شوهر خويش بيم ناسازگارى يا رويگردانى داشته باشد .
( 4 ) - نزهة الاعين ، ص 279 .
( 5 ) - آل عمران ( 3 ) ، آيهء 170 : و براى كسانى كه از پى ايشانند و هنوز به آنان نپيوستهاند شادى مىكنند كه نه بيمى بر ايشان است و نه اندوهگين مىشوند .
( 6 ) - اعراف ( 7 ) ، آيهء 56 : با بيم و اميد او را بخوانيد كه رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است .
( 7 ) - سجده ( 32 ) ، آيهء 16 : و پروردگارشان را از روى بيم و طمع مىخوانند .
( 8 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 182 : ولى كسى كه از انحراف وصيّت كنندهاى يا از گناه او بيم داشته باشد .
( 9 ) - همان ، آيهء 229 : مگر آنكه [ طرفين ] در به پا داشتن حدود خدا بيمناك باشند .
( 10 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 3 : پس اگر بيم داريد كه به عدالت رفتار نكنيد ، به يك زن [ اكتفا كنيد ] .
( 11 ) - انعام ( 6 ) ، آيهء 51 : و به وسيلهء اين [ قرآن ] كسانى را كه بيم دارند كه به سوى پروردگارشان محشور شوند ، هشدار ده .
( 12 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 229 : مگر آنكه [ طرفين ] در به پا داشتن حدود خدا بيمناك باشند .