بافت الهام كند كه اين عناصر در شكلگيرى فكر ما در ديگر عناصر غير مشترك سهيم باشند .
اين مفهوم زمانى روشن مىگردد كه شباهت جدّى در تركيب زبانى برخى آيات را با وجود عناصر متفاوت يعنى واژگان خوف و ظنّ مشاهده كنيم .
خداوند مىفرمايد :
« إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ »
و
« إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ »
.
چه بسا تفسير مفسّران از يكى از اين دو آيه ، سايهاش را بر تفسيرشان نسبت به آيهء ديگر بيفكند ، و چه بسا علّت اين امر هم ، تشابه تركيب دو آيه باشد ؛ وقتى در آيهء اوّل ، ظن به علم تفسير شود ، خوف هم در آيهء ديگر به علم تفسير مىشود .
آيهء نخست را در بخش اوّل بررسى كردهايم و بيان داشتهايم كه بعيد است ، ظن در آيهء نخست به معناى علم باشد ؛ چه كسى از ما مىداند كه حدود الهى را اقامه خواهد كرد ؟
علاوه بر اين ، آنچه كه بهطورى جدّى معقول است اينكه آدمى بترسد كه نكند حدود الهى را اقامه نكند و مسلمان در هر دو حالت تنها صاحب ظنّ قوى يا ضعيف مىباشد . آنچه برعهدهء ماست اينكه به بافت آيه و نظاير آن مراجعه كنيم كه در خوف در آنها به علم تفسير شده است تا دريابيم حقيقتا توسّعى در پذيرش تفسير زبانى وجود دارد يا نه ؟ و آيا دلالت لفظ خوف در كاربردهاى مختلفش به اين معنا قابل گسترش مىباشد ؟
لفظ خوف 421 بار در قرآن به صيغههاى مختلف به كار رفته است و قاموس فرهنگستان زبان عربى هيچيك از آنها را به معناى علم نياورده است بلكه هيچيك از آنها را به معناى غير خوف به معناى معروف آن تفسير نكرده است . يعنى : « الفزع لتوقّع مكروه . . . و ضد الخوف الأمن » « 1 » . ( اضطراب و پريشانى به خاطر انتظار امرى مكروه و ناپسند . . . ضد خوف ، امنيّت و آرامش است ) .
أمّا همين واژه را در لسان العرب از قول ابن منظور چنين مىيابيم : « الخوف ، القتل ؛ الخوف ، القتال . و لحيانى در دو آيهء زير چنين تفسير كرده است « 2 » :
« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ »
« 3 » و همچنين آيه
« وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ
هامش
( 1 ) - فرهنگستان زبان عربى ، مادهء ( خ و ف ) .
( 2 ) - لسان العرب ، مادهء ( خ و ف ) .
( 3 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 155 : و قطعا شما راى به چيزى از [ قبيل ] ترس و گرسنگى ، و كاهشى در اموال و جانها و محصولات مىآزماييم .