معناى لفظ « رجاء » به ترس و خوف مىباشد ؛ چنانكه انگيزهء رد كردن همان ترس است و نبودن انگيزهء ( ترس ) همان عامل طلب است . بدين ترتيب أركان مقابله نزد ما چنين كامل مىگردد :
باعث - طلب رفض - دافع
( عامل ) ( انكار ) ( انگيزه )
انگيزه ، همان توصيف آنها به اين عبارت « لا يرجون لقاءنا » است كه در جمله مقام تكيهء طلب مىباشد ؛ چنانكه ترك طلب ( يعنى نقيض ) هم به ترس يعنى نقيض متكى است .
هرگاه ترس وى قبل از طلب از بين رود و در مقابل وقتى به ديدار پروردگار اميد داشته باشند ، هرگز اين طلب را مطرح نمىكردند . گويى پاسخ پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) « إنّى أخاف » همان نشانهء معنايى است كه مفهوم ترس را در لفظ « رجاء » تأكيد مىكند وقتى در اين مقابله قرار گيرد .
لا يرجون - طلب و الخوف - غير طلب
پس غير ترس - غير طلب و يرجون - خوف
واژگان برگزيده براى بيان نوع ترس ، و نمايانگر سنگينى است كه بدان توجه نمىنمايند : « عذاب يوم عظيم » و به نوع ديگر بيم دهنده امرى است كه آن را سبك مىشمرند ؛ اين ترساندن ظاهرا مقصود و مراد از تأكيد آن چيزى است كه از مقابله فهميده مىشود ؛ امرى كه بدان توجه ندارند ، بس عظيم است .
امّا آيه
« إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ . إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها وَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ آياتِنا غافِلُونَ . أُولئِكَ مَأْواهُمُ النَّارُ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ »
« 1 » . از اين گروه ، گروهى كه به « لا يرجون لقاءنا » توصيف شدند ، ذكر شده است .
هامش
( 1 ) - يونس ( 10 ) ، آيهء 6 تا 8 : به راستى ، درآمد و شد شب و روز و آنچه خدا در آسمانها و زمين آفريده ، براى مردمى كه پروا دارند دلايلى [ آشكار ] است . كسانى كه اميد به ديدار ما ندارند و به زندگى دنيا دل خوش كردهاند و بدان اطمينان يافتهاند ، و كسانى كه از آيات ما غافلند ، آنان به [ كيفر ] آنچه به دست مىآوردند ، جايگاهشان آتش است .