-
« ارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ »
« 1 » .
اين مطلب ما را در آغاز به اين امر سوق مىدهد كه همه را به مجموعهء واحدى نسبت دهيم ، به اين اعتبار كه معناى « رجاء » در بافت موضوعى واحدى يعنى « خوف » آمده است ؛ چون بعد از جملهء « رجاء » در بيشتر موارد ، نشانههاى معنايى آمده است كه ما را به ترجيح دادن اين وجه مىكشاند ، امّا تفصيل اين آيات بدين قرار است :
« فَنَذَرُ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ »
« 2 » ، طغيان آنها را از ترس نسبت به خداوند سرگردان مىنمايد و تصوّر اجتماع طغيان با احساس ترس دشوار است ، چون هر دو ضد و نقيض هم هستند و يكى مانع وجود ديگرى مىگردد و نفس بشرى گنجايش هر دو را ندارد و اين ملاك « يعمهون » مىباشد ؛ پس نابينايى ، بيان جاى گرفتن طغيان در دلهايشان است كه دلشان را از فراگرفتن احساس متضاد ناتوان مىسازد .
در آيهء
« قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ »
« 3 » ، گفتگو ميان كافران و پيامبران ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) است ؛ آنها از پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) خواستند كه آنچه را آورده تغيير دهد و آنها را به لفظ كافران اشاره نكند ، بلكه آنها را به « الّذين لا يرجون لقاءنا » توصيف كند . معناى اين وصف چيست و بيانگر كدام بخش از عقيدهشان مىباشد ؟ إنكار قيامت يا بىرغبتى در مواجههء حق و يا نترسيدن از بزرگى و عظمت اين ديدار ؟
پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) خواستهء آنها را رد كرد
« ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي »
و توجيه اين رد كردن همان ترس از عذاب آخرت مىباشد :
« إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ »
.
رد كردن در برابر طلب آمده است و ترس پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) از عذاب خداوند تفسيرگر
هامش
( 1 ) - همان ، آيهء 36 : به روز بازپسين اميد داشته باشيد .
( 2 ) - يونس ( 10 ) ، آيهء 11 : پس كسانى را كه به ديدار ما اميد ندارند ، در طغيانشان رها مىكنيم تا سرگردان بمانند .
( 3 ) - همان ، آيهء 15 : آنان كه به ديدار ما اميد ندارند مىگويند : قرآن ديگرى جز اين بياور يا آن را عوض كن . . . بگو : « مرا نرسد كه آن را از پيش خود عوض كنم جز آنچه را كه به من وحى مىشود پيروى نمىكنم . اگر پروردگار را نافرمانى كنم ، از عذاب روزى بزرگ مىترسم » .