تحوّل دلالت « رجاء » به خوف نيست بلكه گاهى چنين خواهد بود كه آن به حسب عناصر بافت مىباشد ؛ چون عدم وجود شىء ضرورتا به معناى حضور ضد آن نيست ؛ به زبان نحويان مىتوان گفت كه قاعده هرگز شايع نخواهد بود ؛ پس هر « رجاء » در بافت نفى بر خوف دلالت ندارد امّا « رجاء » تنها در بافت منفى بر خوف دلالت دارد .
همه اينها تنها يك فرض نظرى است و قرائت بافتهاى كاربرد دو لفظ و دو معنا در قرآن آن را ثابت يا انكار خواهد نمود .
اوّل : كاربرد قرآنى لفظ « رجاء »
فعل « رجاء » در قرآن كريم بيست و دو بار به كار رفته است ؛ نصف آن در بافت منفى و نصف ديگر در بافت مثبت . آيات به كار رفته در بافت مثبت به قرار زير است :
1 -
« وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوها »
« 1 » .
2 -
« أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ »
« 2 » .
3 -
« أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ »
« 3 » .
4 -
« يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ »
« 4 » .
5 -
« فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ . . . »
« 5 » .
6 -
« يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ »
« 6 » .
هامش
( 1 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 28 : و اگر به اميد رحمتى كه از پروردگارت جوياى آنى ، از ايشان روى مىگردانى .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 218 : آنان به رحمت خدا اميدوارند .
( 3 ) - زمر ( 39 ) ، آيهء 9 : ( آيا چنين كسى بهتر است ) يا آن كسى كه او در طول شب در سجده و قيام اطاعت ( خدا ) مىكند و از آخرت مىترسد و رحمت پروردگارش را اميد دارد .
( 4 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 57 : به رحمت وى اميد دارند و از عذابش مىترسند .
( 5 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 104 : آنان نيز همانگونه كه شما درد مىكشيد ، درد مىكشند و حال آنكه شما چيزهايى از خدا اميد داريد . . .
( 6 ) - فاطر ( 35 ) ، آيهء 29 : اميد به تجارتى بستهاند كه هرگز زوال نمىپذيرد .