و اتّق اللّه و الصلاة قدعها * إنّ فى الصّوم و الصّلاة فسادا « 1 »
منظور از « صلاة » كنيسه و مراد از « صوم » آن چيزى است كه از شكم شتر مرغ خارج مىشود . گفته مىشود : « قد صام الظليم » ، آنگاه كه چنين كند » .
صرفنظر از اختلاف لغوى پيرامون معناى واژه و بر فرض درستى تفسير آن به معناى « كنيسه » ، پس معناى « كنيسه » متضاد معناى مسجد نيست بلكه در مقابل آن مىباشد . فرق بين ضد و مقابل آن است كه ضدّ ، نقيض است و مقابل ، نظير . در اينكه مكانى مسجد باشد يا كنيسه تضادى وجود ندارد بل تقابل يا تناظر وجود دارد ؛ مگر اينكه تضاد در كاركرد اجتماعى چنين باشد ؛ يعنى عبادت خدايى كه اين امكان را قرار داده است به شكلى مخالف در صورت و معنا در مكان ديگر كامل گردد و نظير آن نزد مسيحيان است .
اگر تضاد در كاركرد اجتماعى هم باشد باز كامل نيست چون خانهها و صومعههايى وجود دارند كه خداوند در آن به شيوههاى مختلف به سبب اختلاف دينى كه عبادتكنندگان به آن دين اعتقاد دارند ، عبادت مىشود ؛ اينها هيچيك ضد ديگرى نيستند بلكه نظير ديگرى هستند .
اما تضاد مكان عبادت مثلا با مكان كفر يا شرك و امثال آن مىباشد .
از مثالهاى ديگر وى اين است « 2 » :
« 208 - از واژگان متضاد همچنين : « إرة للحفرة الّتى تشعل فيها النار للخبز . گفته مىشود : « إرة للنار » . ( إره هم براى گودالى به كار مىرود كه در آن آتش براى پختن نان روشن مىشود و هم به معناى آتش است ) .
نضر بن شميل مىگويد : « يقال للنّار إرة و للحفرة إرة » . ( براى آتش و گودال واژه « إرة » به كار مىرود ) . اين هم تضاد معنايى ندارد بلكه صرف تعدّد معنايى است و اين دو ، دو معناى تفاوت از يك لفظ هستند كه از باب اينكه عرب خود اسم را بر شىء يا مكان آن اطلاق مىكند ؛ چه اينكه آن را بر سبيل مجاز به حساب آوريم و يا حقيقت ؛ در هر حال نوعى
هامش
( 1 ) - از خدا بترس و كنيسه را رها كن ، چون در آنچه كه از شكم شتر مرغ خارج مىشود كنيسهء فساد است .
( 2 ) - همان ، ص 319 .