( مسأله 2807 ) ديهاى كه قاتل بايد بدهد در صورتي كه مقتول مرد ومسلمان
وآزاد باشد يكى از شش چيز است :
( أول ) در قتل عمدى صد شتر كه داخل سال ششم شده باشند . ودر قتل خطاى محض
وشبه عمد سن شترها كمتر از اين است . ( دوم ) دويست گاو . ( سوم ) هزار گوسفند . ( چهارم )
دويست حله وهر حله دو پارچهاى است كه در يمن مىبافند ( پنجم ) هزار مثقال شرعي طلا
كه هر مثقال 18 نخود است . ( ششم ) ده هزار درهم كه هر درهمى 6 / 12 نخود نقره
سكهدار است . واگر مقتول ، زن ومسلمان وآزاد باشد ، دية أو در هر يك از اين شش
چيز نصف دية مرد است واگر مقتول كافر ذمي باشد در صورتي كه مرد باشد دية
أو هشتصد درهم ودر صورتي كه زن باشد دية أو چهار صد درهم است واگر كافر غير ذمي
باشد دية ندارد . ودية مقتولى كه غلام يا كنيز باشد قيمت أو است در صورتي كه بيشتر از
دية آزاد نباشد ودر صورتي كه قتل عمدى هم باشد نمىشود قاتل آزاد را براي أو كشت .
( مسأله 2808 ) دية چند چيز مثل دية كشتن است كه مقدار آن در مسأله پيش
گفته شد .
( أول ) آن كه دو چشم كسى را كور كند ، يا چهار پلك چشم أو را از بين ببرد
واگر يك چشم أو را كور كند ، بايد نصف دية كشتن را بدهد . ( دوم ) دو گوش
كسى را ببرد ، يا كارى كند كه هر دو گوش أو كر شود واگر يك گوش أو را ببرد
يا كر كند ، بايد نصف دية كشتن را بدهد واگر نرمه گوش أو را ببرد أحوط اين است كه
با أو صلح نمايد . ( سوم ) تمام بيني يا نرمه بيني كسى را ببرد . ( چهارم ) زبان كسى را
از بيخ ببرد واگر مقدارى از آن را ببرد بايد به نسبت ، دية بدهد وبنابر احتياط واجب
بايد مخارج حروفى كه به جهت قطع زبان از بين رفته است ملاحظه نمايند ودية تمام
را نسبت به مخارج حروف تقسيم كنند ونسبت آن مقدار را با مقدارى كه در ملاحظه
مساحت يعنى نصف يا ثلث يا ربع ومانند اينها واجب مىشود ملاحظه نموده هر كدام
بيشتر است آن را بدهد . ( پنجم ) تمام دندانهاى كسى را از بين ببرد ودر صورتي كه