قرار گذاشتهاند ، مىتواند عوض آن را از خريدار مطالبه نمايند ولى اگر
خريدار نتواند بپردازد ، بايد أو را مهلت دهد .
مسأله 2116 - اگر به كسى كه قيمت جنس را نمىداند ، مقدارى نسيه
بدهد وقيمت آن را به أو نگويد معامله باطل است ولى اگر به كسى كه قيمت
نقدي جنس را مىداند نسيه بدهد وگرانتر حساب كند ، مثلا بگويد : جنسي
را كه به تو نسيه مىدهم تومانى يك ريال از قيمتي كه نقد مىفروشم گرانتر
حساب مىكنم وأو قبول كند اشكال ندارد .
مسأله 2117 - كسى كه جنسي را نسيه فروخته وبراي گرفتن پول آن
مدتي قرار داده ، اگر مثلا بعد از گذشتن نصف مدت ، مقدارى از طلب خود
را كم كند وبقيه را نقد بگيرد اشكال ندارد .
معامله سلف
مسأله 2118 - معامله سلف آنست كه مشترى پول را بدهد كه بعد از
مدتي جنس را تحويل بگيرد واگر بگويد : اين پول را مىدهد كه مثلا بعد
از شش ماه فلان جنس را بگيرم وفروشنده بگويد : قبول كردم ، يا فروشنده
پول را بگيرد وبگويد : فلان جنس را فروختم كه بعد از شش ماه تحويل
بدهم معامله صحيح است .
مسأله 2119 - اگر پول طلا ونقره يا طلا ونقره را سلف بفروشد به پول
طلا ونقره يا به طلا ونقره ، معامله باطل است . ولى اگر جنسي را سلف
بفروشد وعوض آن را جنس ديگر يا پول بگيرد معامله صحيح است .
واحتياط مستحب آنست در عوض جنسي كه مىفروشد پول بگيرد وجنس
ديگر نگيرد .
شرائط معامله سلف
مسأله 2120 - معامله سلف شش شرط دارد :
أول - خصوصياتى را
كه قيمت جنس بواسطة آنها فرق مىكند معين
نمايند . ولى دقت زياد هم لازم نيست ، همين قدر كه مردم بگويند :
خصوصيات آن معلوم شده كافيست ،
پس معامله سلف در نان وگوشت
وپوست حيوان ومانند اينها كه نمىشود خصوصياتشان را كاملا معين كرد
باطل است . دوم - پيش از آن كه خريدار وفروشنده از هم جدا شوند ،
خريدار تمام قيمت را به فروشنده بدهد ، يا به مقدار پول آن از فروشنده طلبكار
باشد وطلب خود را بابت قيمت
جنس حساب كند وأو قبول نمايد
وچنانچه مقدارى از قيمت آن را بدهد ، اگر چه معامله به آن مقدار صحيح است ،
ولى فروشنده مىتواند معامله
همان مقدار را بهم بزند . سوم - مدت را كاملا
معين كنند ، واگر مثلا بگويد تا أول خرمن جنس را تحويل مىدهم چون مدت
كاملا معلوم نشده معامله باطل است . چهارم - وقتي را براي تحويل جنس
معين كنند كه در آن وقت ، جنس بقدرى كمياب نباشد كه فروشنده نتواند آن را
تحويل دهد . پنجم - جاى تحويل جنس را معين نمايند ، ولى اگر از حرفهاى
آنان جاى آن معلوم باشد ، لازم نيست اسم آنجا را ببرند . ششم - وزن يا پيمانه
آن را معين كنند وجنسي را هم كه معمولا با ديدن معامله مىكنند اگر سلف
بفروشند اشكال ندارد ، ولى بايد مثل بعضي از اقسام گردو وتخم مرغ تفاوت
افراد آن بقدرى كم باشد كه مردم به آن اهميت ندهند .
احكام معامله سلف
مسأله 2121 - انسان نمىتواند جنسي را كه سلف خريده پيش از تمام
شدن مدت بفروشد وبعد از تمام شدن مدت ، اگر چه آن را تحويل نگرفته
باشد ، فروختن آن اشكال ندارد . ولى فروختن غله مانند گندم وجو پيش از
تحويل گرفتن آن مكروه است .
مسأله 2122 - در معامله سلف اگر فروشنده جنسي را كه قرار داد كرده در
موعدش تحويل بدهد مشترى بايد قبول كند . ونيز اگر بهتر از آنچه قرار گذاشته
بدهد وطورى باشد كه از همان جنس حساب شود ، مشترى بايد قبول نمايد .
مسأله 2123 - اگر جنسي را كه فروشنده مىدهد ، پست تر از جنسي
باشد كه قرار داد كرده . مشترى مىتواند قبول نكند .
مسأله 2124 - اگر فروشنده بجاى جنسي كه قرار داد كرده ، جنس
ديگرى بدهد ، در صورتي كه مشترى راضى شود اشكال ندارد .
مسأله 2125 - اگر جنسي را كه سلف فروخته در موقعى كه بايد آن را
تحويل دهد ناياب شود ونتواند آن را تهيه كند ، مشترى مىتواند صبر كند تا
تهيه نمايد ، يا معامله را بهم بزند وچيزى را كه داده پس بگيرد .
مسأله 2126 - اگر جنسي را بفروشد وقرار بگذارد گه بعد از مدتي
تحويل دهد وپول آن را هم بعد از مدتي بگيرد ، معامله باطل است .
فروش طلا ونقره به طلا ونقره
مسأله 2127 - اگر طلا را به طلا يا نقره را به نقره بفروشد ، سكه دار باشد
يا بىسكه ، در صورتي كه وزن يكى از آنها زيادتر از ديگرى باشد ، معامله
حرام وباطل است .